Ρένα Παυλάκη
Ζούμε σε μια συγκυρία «πολυκρίσης» και διαρκών αναταράξεων. Η Γαλλία έχει αρχίσει να μοιάζει όλο και περισσότερο με την Ελλάδα του 2010, μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται είτε σε ύφεση είτε σε αναιμική ανάπτυξη, οι πόλεμοι συνεχίζονται και δασμοί του Τραμπ έχουν βάλει «φωτιά στα τόπια» της παγκόσμιας οικονομίας. Το γεγονός ότι η Ελλάδα που έχει περάσει μέσα από σαράντα κύματα βαδίζει με σταθερό βηματισμό, μοιάζει με μικρό θαύμα. Κι αυτό το αίσθημα σταθερότητας που μεταδόθηκε από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη δεν ήταν λόγια. Ήταν αποφάσεις και μέτρα που για πρώτη φορά τις τελευταίες δεκαετίες επιχειρούν να ελαφρύνουν το φορολογικό βάρος σχεδόν όλων των κατηγοριών και ομάδων του πληθυσμού.
Αυτή η ελάφρυνση πέραν από κοινωνικές και οικονομικές κατηγορίες έχει και μια αξιοσημείωτη γεωγραφική διάσταση. Αγγίζει άμεσα τις νησιωτικές κοινωνίες της Δωδεκανήσου. Η επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ κατά 30% σε Λειψούς, Τήλο, Αγαθονήσι, Χάλκη, Μεγίστη, Κάλυμνο, Νίσυρο, Πάτμο, Σύμη, Κάρπαθο, Κάσο και Αστυπάλαια, με την Κω και τη Λέρο, δεν ήταν κάτι αυτονόητο. Παρέμενε επί χρόνια ζητούμενο και αντικείμενο επίμονης διεκδίκησης προκειμένου να αποκατασταθεί η μεγάλη αδικία του τρίτου – και αχρείαστου όπως υποστηρίζουν πολλοί – μνημονίου που υπέγραψε η συγκυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ.
Η Ρόδος προς το παρόν εξαιρείται, λόγω του πληθυσμιακού ορίου των 20.000 κατοίκων που συνοδεύει το μέτρο. Το γεγονός αυτό, άνοιξε ένα κύκλο αντιπαράθεσης. Για κάποιους, η πρόοδος είναι μισή αν δεν περιλαμβάνει όλους από την πρώτη στιγμή. Για πολλούς έχει σημασία να καταγράφεται χειροπιαστή βελτίωση εκεί όπου είναι εφικτή και θεσμικά τεκμηριωμένη, ώστε να διευρύνεται σταδιακά.
Το δίπολο του «μισοάδειου» ή «μισογεμάτου» ποτηριού έχει ταλανίσει τα πολιτικά ήθη της χώρας για δεκαετίες ολόκληρες. Η εμπειρία όμως έχει δείξει πράγματα που δεν μπορούν να αγνοούνται. Πρώτον, όσο εύκολα θεσμοθετείται μια επιβάρυνση τόσο δύσκολα ανατρέπεται. Δεύτερον, οι απόλυτες θέσεις μπορεί να παράγουν εντυπώσεις, δύσκολα όμως παράγουν λύσεις. Τρίτον, η τεκμηριωμένη και σοβαρή προσπάθεια με επιχειρήματα δεν είναι συμβιβασμός, αλλά εργαλειοθήκη αποτελεσματικής πολιτικής. Ξεκινάς από εκεί που υπάρχει δυνατότητα και χτίζεις εμπιστοσύνη για περισσότερα αποτελέσματα. Και τέλος, δεν θα πρέπει να ακυρώνεται μια σημαντική νίκη επειδή δεν είναι –ακόμη– καθολική.
Καμία αγωνία ασφαλώς δεν πρέπει να υποτιμηθεί και είναι θεμιτό να ασκείται κριτική. Ωστόσο, όταν η δημόσια συζήτηση εγκλωβίζεται στη ρητορική της «ισοπέδωσης», χάνεται το ουσιώδες. Η πολιτική αξιολογείται με μετρήσιμα οφέλη και όχι με συνθήματα. Η επιλογή, λοιπόν, δεν είναι ανάμεσα σε θριαμβολογίες και μηδενισμό. Είναι ανάμεσα σε μια διαδικασία που αποδίδει και δεσμεύεται για περισσότερα κόντρα σε μια ρητορική που απλώς ηχεί ωραία.
Το πραγματικό στοίχημα βρίσκεται αλλού. Να αξιοποιηθεί σωστά το μέτρο του χαμηλότερου ΦΠΑ στα νησιά. Αυτό σημαίνει να γίνει μοχλός ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, ανάσα στο κόστος ζωής, ώθηση στην τοπική επιχειρηματικότητα. Τα χειροπιαστά αποτελέσματα από την εφαρμογή του μέτρου είναι πλέον αυτά που θα κρίνουν τη διεύρυνσή του στη Ρόδο, στις Κυκλάδες και γιατί όχι σε όλα τα νησιά της χώρας.
Η ΔΕΘ, φέτος, έδωσε ένα πρώτο απτό σήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Το ζητούμενο από εδώ και πέρα είναι η πραγματική απόδοση του μέτρου για τις τοπικές οικονομίες και όχι για κάποιους επιτήδειους. Και το στοίχημα αυτό είναι μεγάλο καθώς η Τράπεζα της Ελλάδας (Ιούλιος 2025) έχει επισημάνει πως για κάθε 5 ευρώ μείωσης του ΦΠΑ, τα 3,5 έως 4 θα κατέληγαν σε τσέπες άλλων και μόλις 1 θα έφτανε στον καταναλωτή για να πάρει ανάσα. Τώρα οι τοπικές κοινωνίες των νησιών καλούνται να αποδείξουν το αντίθετο και να περιφρουρήσουν τη δικαίωση όλης αυτής της προσπάθειας χρόνων.
