Νατάσα Παμπρή
Τη ροδίτικη βυζαντινή εικόνα της Παναγίας της Δαμασκηνής, προσκύνησε ο Πάπας Φραγκίσκος στην πόλη Φλωριάνα της Μάλτας δεόμενος υπέρ της λήξης του Πόλεμου. Ο ποντίφικας βρέθηκε στο νησιωτικό κράτος όπου ευχαρίστησε το Μαλτέζικο λαό για τη «θερμή και στοργική υποδοχή» που έλαβε το περασμένο Σαββατοκύριακο.
Του Τέρη Χατζηιωάννου
Ο Πάπας Φραγκίσκος μετά τη Θεία Λειτουργία επισκέφτηκε και καμπ μεταναστών, στοιχείο που προσδιορίζει το χαρακτήρα του και την ευγένεια της καρδιάς του.
«Ας προσευχηθούμε τώρα σε αυτήν για ειρήνη, καθώς σκεφτόμαστε την ανθρωπιστική τραγωδία που εκτυλίσσεται στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο Ουκρανία, η οποία συνεχίζει να βομβαρδίζεται στον ιερόσυλο πόλεμο. Ας είμαστε ακούραστοι στην προσευχή και στην προσφορά βοήθειας σε όσους υποφέρουν. Ειρήνη μαζί σας. Ευχαριστώ όλους εκείνους που εργάστηκαν τόσο σκληρά για να προετοιμαστούν για αυτήν την επίσκεψη και χαιρετίζω εγκάρδια τους αδελφούς και τις αδελφές μας των διαφορετικών χριστιανικών δογμάτων και θρησκειών που γνώρισα αυτές τις μέρες. Σας ζητώ από όλους να προσευχηθείτε για μένα, όπως θα κάνω και εγώ για εσάς. Ας προσευχηθούμε ο ένας για τον άλλον. Είθε ο Κύριος να σας συνοδεύει και η Παναγία να σας φυλάει» τόνισε ο πάπας Φραγκίσκος, ιδιαίτερα συγκινημένος μπροστά από την μεγαλοπρεπή εικόνα της Παναγίας της Δαμασκηνής.
Οι ροδίτικες εικόνες της εξορίας
Οι δυο σεβαστές εικόνες (Δαμασκηνή & Ελέους) μεταφέρθηκαν στη Μάλτα μετά την κατάκτηση της Ρόδου από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή. Περίπου 4.000 Ροδίτες έφυγαν από την πατρίδα τους, μη θέλοντας να ζήσουν υπό τουρκική κυριαρχία, και από αυτούς περίπου 500 εγκαταστάθηκαν στη Μάλτα το 1530, όταν οι Ιππότες ίδρυσαν εκεί το μικρό κυρίαρχο κράτος τους. Μεταξύ αυτών, ήταν μέλη της οικογένειας Καλαμία, που ήταν οι κάτοχοι των δυο εικόνων της Παναγίας της Δαμασκηνής και της Παναγίας της Ελεημονητρίας που μαζί με την εικόνα της Παναγίας του Φιλερήμου και άλλα ιερά κειμήλια πήραν το δρόμο της εξορίας.
Η αρχαιότερη εικόνα λατρευόταν αρχικά στη Δαμασκό (Συρία), από όπου πήρε το όνομά της. Λέγεται ότι έφτασε στη Ρόδο κάτω από θαυματουργές συνθήκες το 1475 και κοσμούσε το τέμπλο της εκκλησίας που βρισκόταν εντός των τειχών στο ύψος του Πύργου της Ισπανίας. Από την αρχή συνδέθηκε στενά με μια άλλη θαυματουργή εικόνα, την Ελεημονήτρια. Όταν οι Τούρκοι πολιόρκησαν τη Ρόδο το 1522, οι δύο εικόνες μαζί μεταφέρθηκαν, για λόγους ασφαλείας, στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου των Piosasco εντός των τειχών της πόλης. Η Ελεημονήτρια φαίνεται ότι βρισκόταν πάντα στη Ρόδο στη δική της εκκλησία εκεί που σήμερα βρίσκεται το σχολικό συγκρότημα της Καπνοβιομηχανίας.
Οι δύο εικόνες και οι εκκλησίες που τις περιείχαν ανήκαν, σε κληρονομική κηδεμονία (jus patronatus), στην οικογένεια Καλαμία, μια διακεκριμένη ελληνική οικογένεια με εξαίρετο ιστορικό υπηρεσιών στην τοπική Εκκλησία. Το πρώτο γνωστό μέλος της οικογένειας ήταν ο ιερέας Παπάς Δίκαιος, ο οποίος απέκτησε έναν γιο, επίσης ιερέα, τον Παππά Νικόλαο, Γενικό Εφημέριο της Μητρόπολης Ρόδου. Όταν ο Νικόλαος παντρεύτηκε, η σύζυγός του Ιωάννα του έφερε ως προίκα τις δύο πολύτιμες εικόνες και τις αντίστοιχες εκκλησίες τους. Ο παπάς Νικόλαος πέθανε πριν από την πολιορκία και ήταν η χήρα του Ιωάννα που ήταν υπεύθυνη για τη μεταφορά των εικόνων από τη Ρόδο στη Μάλτα. Αυτό ήταν δυνατό μέσω των καλών υπηρεσιών ενός συγγενή, του J. Camus, ο οποίος ήταν κουρέας-χειρουργός στο μεγάλο πλοίο του Τάγματος, την καράκα «Sant’ Anna». Οι εικόνες μεταφέρθηκαν στο σκάφος και τοποθετήθηκαν σε μια καμπίνα όπου μπορούσαν να προσκυνηθούν, και έτσι έφτασαν στη Μάλτα. Στους Ροδίτες παρασχέθηκαν αμέσως τρεις εκκλησίες στο Borgo (αργότερα ονομάστηκε Vittoriosa):η Αγία Αικατερίνη, που βρίσκεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Λαυρεντίου και μετονομάστηκε σε «Παναγία της Δαμασκού», λόγω της παρουσίας της πολύτιμης εικόνας, η Αγία Αγκάθα, που μετονομάστηκε Άγιος Αντώνιος, που στέγαζε την Ελεημονήτρια και του Αγίου Νικολάου, που μετονομάστηκε σε Άγιο Γεώργιο.
Η Δαμασκηνή και η Μεγάλη Πολιορκία
Οι Ιππότες κρατούσαν τις δύο εικόνες της Μητέρας του Θεού με μεγάλη σεβασμό, όπως και ο ντόπιος πληθυσμός της Μάλτας. Όταν ξεκίνησε η πολιορκία της Μάλτας ο ευγνώμων Μέγας Διδάσκαλος, καθ’ οδόν για μια λειτουργία ευχαριστίας στην εκκλησία του Αγίου Λαυρεντίου, σταμάτησε για να προσευχηθεί μπροστά στην εικόνα της Παναγίας στην ελληνική εκκλησία και παρουσίασε το καπέλο και το ξίφος του ως ανάθημα και χειρονομία ευγνωμοσύνης. Εκεί κρέμονται ακόμη και σήμερα, παρόλο που η ελληνική ενορία στη Βιτοριόζα έπαψε να υπάρχει το 1832.
Σημειώνεται ότι αντίγραφα των δυο ροδίτικων εικόνων έχει αιτηθεί ο Μητροπολίτης Ρόδου κ. Κύριλλος, σε μια από τις επισκέψεις του Τάγματος των Ιωαννιτών Ιπποτών στο νησί.
