Ρένα Παυλάκη
Πέθανε ο σπουδαίος σκηνοθέτης David Lynch, γνωστός για το καλλιτεχνικό όραμα σε ταινίες όπως το «Blue Velvet» και το «Mulholland Drive» και την εμβληματική τηλεοπτική σειρά «Twin Peaks».
Ο Αμερικανός “auteur’’ David Lynch υπήρξε μια από τις πιο σύνθετες και μυστηριακές προσωπικότητες του κινηματογράφου. Οι πολυπληθείς θαυμαστές του, τον θεωρούν «πρωτοποριακό ανανεωτή» της 7ης Τέχνης.
Διασταύρωνε ανενδοίαστα τα κινηματογραφικά είδη ( φιλμ νουάρ, θρίλερ, μυστήριο) και αυτή η καλλιτεχνική ελευθεριότητα προκαλούσε ποικίλες αντιδράσεις: γοήτευε, προκαλούσε αμηχανία , «εκνεύριζε».
Ο Lynch αναμείγνυε σε ίσες αναλογίες τον υπερρεαλισμό και τον μεταμοντερνισμό, με το «φαντασιακό» να διαβρώνει και να αποσταθεροποιεί το «πραγματικό».Δεν δομούσε δραματουργία, αλλά άνοιγε την πύλη στον δικό του αλλόκοτο και λαβυρινθώδη κόσμο, όπου συναντιούνται το όνειρο με τον εφιάλτη , το βιωμένο με το επιθυμητό, το αντιληπτό με το ασυνείδητο ,η βία με τη σαγήνη .
Στην μη γραμμική αφήγηση των ταινιών του κυρίαρχα στοιχεία είναι η πλαστικότητα και ο ρυθμός: οι εικαστικές συνθέσεις του ζωγράφου-σκηνοθέτη παραπέμπουν σε πίνακες του Francis Bacon και του Edward Ηopper ,ενώ η ροκ μουσική εισβάλλει συνεχώς με επιθετική ένταση.
Ο Lynch σπούδασε καλές τέχνες, ασχολήθηκε αρχικά με καρτούνς και εργάστηκε για μια πενταετία για να ολοκληρώσει την πρώτη του ταινία, το περιθωριακό «Eraserhead» (1977) . Πρόκειται για έναν ενοχλητικό εφιάλτη που πηγάζει από τη μήτρα του σουρεαλισμού και του Γερμανικού εξπρεσιονισμού και απευθύνεται τόσο σε διανοούμενους όσο και σε οπαδούς της ταινιών τρόμου.
Το 1980, σκηνοθετεί το ρεαλιστικό «Elephant Man», που αφηγείται την ιστορία ενός φριχτά παραμορφωμένου ανθρώπου και διαδραματίζεται στη Μεγάλη Βρετανία της βικτωριανής εποχής.
Ακολουθεί το αποτυχημένο «Dune» (1984) ,βασισμένο στο ομώνυμο επικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Frank Herbert. Ο Lynch δεν κάμφθηκε από την αποτυχία και επανήλθε εντυπωσιακά με το αρχετυπικό «Blue Velvet»(1986): μια μπερδεμένη αστυνομική ιστορία νουάρ, με διάχυτο ψυχαναλυτικό σεξουαλισμό ,που οδηγεί σε μια ιλιγγιώδη κάθοδο στην κόλαση.
Ακολούθησε η παράξενη ταινία δρόμου «Wild at Heart» (1990) και το 1990 διακρίθηκε και στο χώρο της τηλεόρασης με τη σειρά «Twin Peaks», από την οποία προέκυψε και η ταινία «Twin Peaks- Fire Walk with Me (1992). Η αφήγηση επικεντρωνόταν σε μια αστυνομική έρευνα γύρω από ένα ανεξιχνίαστο έγκλημα σε ένα μικρό χωριό και έφερε ένα άλλο αέρα στην αποπνικτική ατμόσφαιρα της τηλεόρασης αποκτώντας φανατικούς οπαδούς.
Ένα ακραίο τόλμημα που αψηφά κάθε λογικό σχήμα ήταν το «Lost Highway»(1997) ,που ο δημιουργός του το χαρακτήρισε ως «φιλμ νουάρ φρίκης του 21ου αιώνα».
Μια ταινία πολύ μακριά από το γνώριμο ύφος του -αληθινή έκπληξη- είναι το «The Straight Story» (1998), με κεντρικό ήρωα ένα ηλικιωμένο που αποφασίζει να πραγματοποιήσει ένα περιπετειώδες ταξίδι.
Η επόμενη ταινία του έχει το όνομα ενός δρόμου του Los Angeles, το «Mulholland Drive» (2001) σχολιάζει ταυτόχρονα τον εγκλωβισμό που δημιουργεί το Χόλυγουντ, αλλά και τις ερωτικές σχέσεις, αντίστοιχα εγκλωβιστικές κι όταν είναι ομοφυλοφιλικές. Η ταινία διαθέτει πολλά επίπεδα ανάγνωσης και αποτελεί ένα από τα αριστουργήματά του.
Το «INLAND EMPIRE» (2006) είναι μια σουρεαλιστική πειραματική ταινία, η πρώτη του σκηνοθέτη σε ψηφιακό format. Όταν ρωτήθηκε για την ταινία ο Lynch δήλωσε ότι είναι μια ταινία “για μια γυναίκα που αντιμετωπίζει προβλήματα, είναι απλώς ένα μυστήριο ” .
Το σώμα του έργου του Lynch προσφέρει αισθητική απόλαυση αλλά ταυτόχρονα το διαπερνά το ρίγος του τρόμου μπροστά στο άγνωστο. Οι ταινίες του σαγηνευτικές και εφιαλτικές μαζί, ακολουθούν παραπλανητικές διαδρομές , καθώς συστρέφονται γύρω από αόρατες σπείρες αντανακλώντας τον φόβο ,την επιθυμία, την θλίψη και μερικές φορές την ελπίδα.
