Ρένα Παυλάκη
Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς Ρόδου κατέθεσε επίσημη γραπτή παρέμβαση – παρατήρηση στη δημόσια διαβούλευση επί του σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης για την έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού.
Η παρέμβαση κατατέθηκε σε συνέχεια της Λαϊκής Συνέλευσης της 10ης Μαΐου 2026, κατά την οποία η τοπική κοινωνία της Κατταβιάς, παρουσία του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου, του Δημάρχου Ρόδου, Βουλευτών Δωδεκανήσου, εκπροσώπων φορέων και πολιτών από όλο το νησί, εξέφρασε ομόφωνα την αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών και φωτοβολταϊκών πάρκων στη Νότια Ρόδο και στο σύνολο του νησιού, λόγω των σοβαρών επιπτώσεων στο φυσικό περιβάλλον, στο τοπίο, στον πρωτογενή τομέα, στον τουρισμό και στην τοπική οικονομία.
Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς δεν αντιτίθεται στην ενεργειακή μετάβαση. Αντιτίθεται όμως στον χωρικά άναρχο, κοινωνικά άδικο και περιβαλλοντικά δυσανάλογο τρόπο υλοποίησής της, ιδίως όταν αυτός δεν λαμβάνει υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων, τα όρια του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος, τις σωρευτικές επιπτώσεις των έργων και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Η παρέμβαση, αν και εκκινεί από την εμπειρία της Ρόδου και της Νότιας Ρόδου, δεν αφορά αποκλειστικά ένα τοπικό ζήτημα. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ αντιμετωπίζει τα κατοικημένα νησιά της χώρας, διασυνδεδεμένα και μη.
Τα κατοικημένα νησιά αποτελούν ιδιαίτερες χωρικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές ενότητες, με περιορισμένη φέρουσα ικανότητα, ευαίσθητα οικοσυστήματα, ιδιαίτερη τοπιακή και πολιτιστική ταυτότητα, εξάρτηση από τον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα, καθώς και ειδικές ανάγκες ενεργειακής ασφάλειας. Για τον λόγο αυτό, η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ στα νησιά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στον ηπειρωτικό χώρο.
Με την παρέμβασή της, η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς ζητά την ενσωμάτωση πέντε βασικών νομοτεχνικών προτάσεων στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ:
- Ειδική μεταβατική διάταξη για τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά, ώστε έργα ΑΠΕ σε νησιά που κατά την 20ή Μαΐου 2026 υπάγονταν στο καθεστώς των ΜΔΝ και δεν διέθεταν χορηγηθείσα και αποδεκτή Οριστική Προσφορά Σύνδεσης να μην υπάγονται στις μεταβατικές εξαιρέσεις του νέου Πλαισίου και να αξιολογούνται πλήρως με βάση τις νέες διατάξεις.
- Καθιέρωση γενικής αρχής φέρουσας ικανότητας για όλα τα κατοικημένα νησιά, ανεξάρτητα από το αν είναι διασυνδεδεμένα ή μη, με συνεκτίμηση του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος, των σωρευτικών επιπτώσεων, της τουριστικής, οικολογικής και πολιτιστικής ταυτότητας και του συγκεκριμένου τοπικού οφέλους.
- Προτεραιότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες, όπως στέγες, δώματα, χώροι στάθμευσης, δημοτικές εγκαταστάσεις, αγροτικές υποδομές, βιομηχανικοί ή βιοτεχνικοί χώροι και ανενεργά λατομεία, αντί για δέσμευση φυσικών, αγροτικών, δασικών ή βοσκήσιμων εκτάσεων. Παράλληλα, ζητείται αυστηρός περιορισμός των αιολικών σταθμών σε κατοικημένα νησιά, ώστε να μη θεωρούνται κατ’ αρχήν χωροταξικά συμβατοί, εκτός εάν τεκμηριώνονται ειδικώς και σωρευτικώς: η επαρκής φέρουσα ικανότητα του τοπικού ηλεκτρικού, περιβαλλοντικού και χωρικού συστήματος, η διενέργεια προηγούμενης δημόσιας τοπικής διαβούλευσης με ειδικώς αιτιολογημένη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου και η ύπαρξη συγκεκριμένου, τεκμηριωμένου και άμεσα συνδεόμενου με την τοπική κοινωνία οφέλους.
- Υποχρεωτική ειδικώς αιτιολογημένη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου πριν από τη χορήγηση Άδειας Εγκατάστασης, μετά από δημόσια τοπική διαβούλευση, για έργα ΑΠΕ σε νησιωτικές περιοχές, κορεσμένα ή οριακά ηλεκτρικά δίκτυα, περιοχές Natura 2000, δασικές εκτάσεις, καταφύγια άγριας ζωής και περιοχές ιδιαίτερης τοπιακής, οικολογικής και πολιτιστικής αξίας.
- Προτεραιοποίηση μικρών, τοπικών και διεσπαρμένων έργων ΑΠΕ αυτοπαραγωγής, αυτοκατανάλωσης και ενεργειακού συμψηφισμού με αποθήκευση, προς όφελος κατοικιών, αγροτικών και κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, μικρών επιχειρήσεων, τουριστικών μονάδων, δημοτικών εγκαταστάσεων και ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη να μη χρησιμοποιηθούν οι μεταβατικές διατάξεις του νέου Πλαισίου ως μηχανισμός αναδρομικής διάσωσης τεχνικά ανώριμων έργων σε κορεσμένα νησιωτικά συστήματα. Έργο που δεν διαθέτει χορηγηθείσα και αποδεκτή Οριστική Προσφορά Σύνδεσης δεν μπορεί να θεωρείται ώριμο, καθώς δεν έχει επιβεβαιωθεί από τον αρμόδιο Διαχειριστή η δυνατότητα ένταξής του στο ηλεκτρικό σύστημα.
Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς επισημαίνει επίσης ότι το περιορισμένο ηλεκτρικό και χωρικό περιθώριο των νησιών δεν μπορεί να δεσμεύεται κατά προτεραιότητα από μεγάλα εμπορικά έργα ΑΠΕ, χωρίς άμεσο, συγκεκριμένο και τοπικά συνδεόμενο όφελος. Αντιθέτως, πρέπει να διατίθεται κατά προτεραιότητα σε μικρές και τοπικά ωφέλιμες εφαρμογές, οι οποίες μειώνουν το ενεργειακό κόστος των κατοίκων, στηρίζουν την πραγματική οικονομία του νησιού και περιορίζουν την ανάγκη νέας κατάληψης γης.
Η παρέμβαση επισημαίνει ακόμη ότι το υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων, όπως προβλέπεται στο σχέδιο ΚΥΑ, δεν επαρκεί για την προστασία των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Στα νησιά του Αιγαίου, η οικολογική και τοπιακή ευαισθησία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το υψόμετρο, αλλά από τη συνολική φέρουσα ικανότητα, τη μορφολογία, τις κορυφογραμμές, τα παράκτια τοπία και τη σωρευτική επιβάρυνση από υφιστάμενα και προγραμματισμένα έργα.
Η Ρόδος, ως κατοικημένο νησί με ευαίσθητα οικοσυστήματα, έντονη τουριστική δραστηριότητα, σημαντικό φυσικό και πολιτιστικό τοπίο και περιορισμούς στο τοπικό ηλεκτρικό σύστημα, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλός χώρος υποδοχής μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Η ενεργειακή μετάβαση στα νησιά πρέπει να είναι δίκαιη, αποκεντρωμένη, χωρικά ήπια και κοινωνικά ανταποδοτική. Πρέπει να υπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων, της τοπικής αυτοδιοίκησης, του πρωτογενούς τομέα, των μικρών επιχειρήσεων και των ενεργειακών κοινοτήτων, χωρίς να οδηγεί σε δυσανάλογη αλλοίωση του τοπίου, κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης και περαιτέρω επιβάρυνση των νησιωτικών οικοσυστημάτων.
Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς καλεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να λάβει σοβαρά υπόψη την παρέμβαση και να ενσωματώσει στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας για τα κατοικημένα νησιά, τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιωτικά Συστήματα, τη φέρουσα ικανότητα και τις τοπικές κοινωνίες.
Η πλήρης παρέμβαση – παρατήρηση της Δημοτικής Κοινότητας Κατταβιάς στη δημόσια διαβούλευση είναι διαθέσιμη στον ακόλουθο σύνδεσμο:
Παράλληλα, η παρέμβαση κοινοποιείται:
- στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης,
- στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ως επίσημη γραπτή παρατήρηση με αποδεικτικό κατάθεσης,
- στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου,
- στον Δήμο Ρόδου,
- στους Βουλευτές Δωδεκανήσου,
- στην Ένωση Ξενοδόχων Ρόδου,
- στο Επιμελητήριο Δωδεκανήσου,
- στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας — Τμήμα Δωδεκανήσου,
- στο Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδας — Περιφερειακό Τμήμα Δωδεκανήσου,
- στον Δικηγορικό Σύλλογο Ρόδου,
- στις Δημοτικές Ενότητες και Δημοτικές Κοινότητες της Ρόδου,
- στην Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), λόγω της ανάγκης θεσμικής συζήτησης για τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ και τη φέρουσα ικανότητα των κατοικημένων νησιών,
- στην Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ), λόγω της ανάγκης ανάδειξης του ζητήματος σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, ιδίως ως προς τη βιώσιμη ανάπτυξη, την προστασία των νησιωτικών οικοσυστημάτων και τη συμμετοχή των Περιφερειών στον χωροταξικό σχεδιασμό,
- καθώς και σε νησιωτικούς, αυτοδιοικητικούς, περιβαλλοντικούς, παραγωγικούς και τουριστικούς φορείς, καθώς το ζήτημα αφορά συνολικά τη φέρουσα ικανότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη των κατοικημένων νησιών της χώρας.
Για τη Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς Ρόδου
Ο Πρόεδρος
Εμμανουήλ (Μανώλης) Πόκκιας
