Νατάσα Παμπρή
Σημαντική παρέμβαση για τη διάσωση και αποκατάσταση ενός από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της Ρόδου δρομολογείται μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης που υπεγράφη στις 22 Ιουνίου 2026 μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και της Ιεράς Μητρόπολης Ρόδου.
Η σύμβαση αφορά την υλοποίηση του έργου «Αποκατάσταση κωδωνοστασίου Μητροπολιτικού Ναού Ευαγγελισμού Ρόδου», με συνολικό προϋπολογισμό 1.200.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, και διάρκεια υλοποίησης σαράντα πέντε μηνών.
Τη συμφωνία υπέγραψαν η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος και ο Μητροπολίτης Ρόδου κ.κ. Κύριλλος.
Ένα μνημείο με ιδιαίτερη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία
Ο Καθεδρικός Ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου βρίσκεται στο διοικητικό κέντρο της Ρόδου, εντός του ιστορικού τόπου και του τοπίου ιδιαίτερου φυσικού κάλλους της περιοχής Μανδρακίου – Κουμπουρνού, καθώς και του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της πόλης. Ο σημερινός ναός αποτελεί πιστό αντίγραφο του μεσαιωνικού ναού του Αγίου Ιωάννη των Ιπποτών, ο οποίος καταστράφηκε το 1856 από έκρηξη πυρίτιδας. Η ανοικοδόμησή του πραγματοποιήθηκε από την ιταλική διοίκηση κατά την περίοδο 1928-1930, με σχέδια των αρχιτεκτόνων Florestano di Fausto και Rodolfo Petracco. Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, ο ναός μετατράπηκε σε ορθόδοξο και έκτοτε αποτελεί την έδρα της Ιεράς Μητρόπολης Ρόδου.
Το κωδωνοστάσιο του ναού, ύψους 26,23 μέτρων και οκτώ επιπέδων, παρουσιάζει σήμερα εκτεταμένες φθορές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εγκεκριμένης μελέτης, έχουν καταγραφεί σημαντικές ρηγματώσεις στο φέροντα οργανισμό, διάβρωση οπλισμών, αποκλίσεις από την κατακόρυφο και αποκολλήσεις των πωρολιθικών επενδύσεων.
Η κατάσταση κρίθηκε ιδιαίτερα ανησυχητική, με αποτέλεσμα τον Οκτώβριο του 2025 να απαγορευθεί για λόγους ασφαλείας η κυκλοφορία και η στάθμευση στην περιοχή πέριξ του μνημείου.
Οι εργασίες που θα εκτελεστούν
Η εγκεκριμένη μελέτη προβλέπει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αναστηλωτικών και συντηρητικών παρεμβάσεων με στόχο την άρση της επικινδυνότητας, τη στατική ενίσχυση και την προστασία του μνημείου από την υγρασία και τη φθορά του χρόνου.
Οι εργασίες περιλαμβάνουν:
-Καθαιρέσεις, μεταφορές υλικών και εγκατάσταση ικριωμάτων.
-Επεμβάσεις σε επιχρίσματα, τοιχοποιίες και στοιχεία σκυροδέματος.
-Επιστρώσεις, επενδύσεις, μονώσεις και χρωματισμούς.
-Ξυλουργικές και μεταλλικές κατασκευές.
-Ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις.
Παράλληλα προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη των έξι ιστορικών ορειχάλκινων καμπανών και του μηχανισμού κωδωνοκρουσίας.
Δύο υποέργα
Η Προγραμματική Σύμβαση περιλαμβάνει δύο βασικά υποέργα:
Υποέργο 1: Εκπόνηση όλων των απαραίτητων μελετών, σύνταξη τευχών δημοπράτησης, έκδοση οικοδομικής άδειας και απαιτούμενων εγκρίσεων, καθώς και εξειδικευμένη μελέτη συντήρησης.
Υποέργο 2: Υλοποίηση των εργασιών αποκατάστασης και κατασκευή του έργου σύμφωνα με τις εγκεκριμένες μελέτες.
Χρηματοδότηση και υλοποίηση
Φορέας χρηματοδότησης του έργου είναι η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, η οποία αναλαμβάνει και την υλοποίησή του μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Υποδομών.
Η αποκατάσταση του κωδωνοστασίου θεωρείται έργο ιδιαίτερης σημασίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ρόδου, καθώς αφορά ένα μνημείο που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του Καθεδρικού Ναού του Ευαγγελισμού και βασικό τοπόσημο της πόλης. Με την ολοκλήρωση των εργασιών αναμένεται να αποκατασταθεί πλήρως η στατική επάρκεια και η λειτουργικότητα του κωδωνοστασίου, διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια προστασία και ανάδειξή του για τις επόμενες γενιές.
Το συνολικό κόστος του έργου προϋπολογίζεται στο ποσόν του ενός εκατομμυρίου διακοσίων χιλιάδων ευρώ (1.200.000,00€) συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Το κωδωνοστάσιο του Καθεδρικού Ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου για το οποίο θα ανατεθεί το έργο της παρούσας Προγραμματικής Σύμβαση, βρίσκεται εντός του κηρυγμένου ιστορικού τόπου και τοπίου ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους της παραλίας Μανδρακίου και Κουμπουρνού κι εντός του αναοριοθετημένου κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου πόλης Ρόδου και προστατεύεται από τις διατάξεις του Ν. 4858/2021 (Α’ 220) «Κύρωση Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς».
Φορέας λειτουργίας του ναού, αναπόσπαστο μέρος του οποίου αποτελεί το εν λόγω κωδωνοστάσιο, είναι η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου καθώς πρόκειται για τον Καθεδρικό Ναό του νησιού, ενώ υπεύθυνες για την προστασία τόσο του συγκροτήματος όσο και του περιβάλλοντος χώρου είναι η Εφορεία Αρχαιοτήτων και η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου του Υπουργείου Πολιτισμού σύμφωνα με την προαναφερθείσα νομοθεσία.
Ο Καθεδρικός Ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου αποτελεί δε τμήμα ενός χαρακτηρισμένου ως διατηρητέου οικοδομικού και αρχιτεκτονικού συνόλου μαζί με άλλα κτήρια της ιταλοκρατίας (Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, Δημαρχείο, Εθνικό Θέατρο κ.ά.). Η εκκλησία στη σημερινή της μορφή, αποτελεί πιστό αντίγραφο του μεσαιωνικού καθολικού ναού του Αγίου Ιωάννη του ομώνυμου ιπποτικού Τάγματος, που βρισκόταν στα νότια του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου, επί της σημερινής πλατείας Κλεοβούλου. Ο ναός καταστράφηκε το 1856 από έκρηξη πυρίτιδας που φυλασσόταν στο κωδωνοστάσιο και σήμερα από το μνημείο έχουν διασωθεί ελάχιστα λείψανα.
Η απεικόνισή του σε χαλκογραφίες περιηγητών που επισκέφτηκαν τη Ρόδο πριν την καταστροφή του (Rottiers 1828, Fladin 1853 κ.ά.), οδήγησε την ιταλική Διοίκηση να αποφασίσει την ανοικοδόμησή του σε νέα θέση.
Ο ναός, αφιερωμένος κι αυτός στον Άγιο Ιωάννη, οικοδομήθηκε από τους αρχιτέκτονες Florestano di Fausto και Rodolfo Petracco μεταξύ των ετών 1928 και 1930, ως έδρα της Αρχιεπισκοπής (καθολικών). Η εκκλησία αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με εγκάρσιο κλίτος και δίριχτη στέγη, ενώ στη δεξιά πλευρά της αναπτύσσεται το αίθριο εν είδει περιβόλου, τμήμα του οποίου καταλαμβάνει το κωδωνοστάσιο.
Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα (1947), ο ναός μετατράπηκε σε ορθόδοξο και αποτέλεσε έδρα της Μητρόπολης, ενώ το 1952, υπό την ιδιοκτησία και κυριότητα της Μητρόπολης Ρόδου, μετονομάστηκε σε Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και διαμορφώθηκε εσωτερικά σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση.
Λόγω των οικοδομικών προβλημάτων που παρουσίαζε το συγκρότημα, η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου το 2019 κατέθεσε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και στην Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου ολοκληρωμένη μελέτη που περιελάμβανε την επισκευή του κτηρίου διοίκησης (γραφεία) με προβλεπόμενες συμβατές χρήσεις καθώς και την αποκατάσταση του κωδωνοστασίου και του περιβάλλοντος χώρου.
Η μελέτη με θέμα «Έγκριση της μελέτης αποκατάστασης του κτηρίου διοίκησης, του κωδωνοστασίου και του περιβάλλοντος χώρου του εκκλησιαστικού συγκροτήματος του Ιερού Ναού Ευαγγελισμού Ρόδου στο Μανδράκι Ρόδου» εγκρίθηκε με την υπ. 349474/20.07.2023 Απόφαση της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου.
