Ρένα Παυλάκη
Το τραγικό περιστατικό με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη άνοιξε ξανά τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία των εφήβων, την επίδραση των social media και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται τα πρότυπα και οι προσδοκίες των νέων μέσα στη σύγχρονη κοινωνία.
Μιλώντας στην εκπομπή Πρωινό Xpress της Ρένας Παυλάκη, η Μαρία Ξεπαπαδάκη – ΜSc Social & Applied Psychology, Καθηγήτρια Ψυχολογίας Μητροπολιτικού Κολλεγίου Ρόδου – στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τέτοια περιστατικά στα μέσα ενημέρωσης, επισημαίνοντας ότι η δραματοποίηση και η δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων μπορεί να λειτουργήσουν επικίνδυνα για ευάλωτους εφήβους.
Όπως ανέφερε, στη διεθνή βιβλιογραφία καταγράφεται το λεγόμενο «φαινόμενο Werther», δηλαδή η εμφάνιση περιστατικών μίμησης μετά από εκτεταμένη δημοσιότητα γύρω από αυτοκτονίες. Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στον δημόσιο λόγο, αποφεύγοντας λεπτομέρειες που ενδέχεται να οδηγήσουν σε ταύτιση ή εξιδανίκευση.
Η ίδια υπογράμμισε ότι, παρά τη διάχυτη κοινωνική αίσθηση πως τα social media αποτελούν τη βασική αιτία της κρίσης ψυχικής υγείας στους νέους, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Σύμφωνα με την κ. Ξεπαπαδάκη, οι έρευνες καταδεικνύουν ότι πολλά παιδιά στρέφονται εντονότερα στα social media επειδή ήδη βιώνουν άγχος, μοναξιά, θλίψη και κοινωνική πίεση.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις πολιτισμικές και κοινωνικές αλλαγές που επηρεάζουν τους εφήβους, κάνοντας λόγο για ενίσχυση του ατομικισμού και για πρότυπα που συνδέουν την προσωπική αξία με την οικονομική επιτυχία και την κοινωνική προβολή. Αναφερόμενη στη φράση του σημειώματος που δημοσιοποιήθηκε —«δεν θα αποκτήσω ποτέ πολλά λεφτά αν αποτύχω»— σημείωσε ότι αποτυπώνει ένα βαθύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο.
Η κα Ξεπαπαδάκη αναφέρθηκε επίσης στην πίεση συμμόρφωσης που βιώνουν οι έφηβοι, εξηγώντας ότι η ανάγκη αποδοχής από την ομάδα οδηγεί συχνά σε ομοιομορφία, τόσο στις συμπεριφορές όσο και στην εξωτερική εμφάνιση. Όπως παρατήρησε, οι νέοι σήμερα υιοθετούν κοινά πρότυπα αισθητικής, τρόπου ζωής και σκέψης, αναζητώντας μέσα από αυτά το αίσθημα του «ανήκειν».
Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα των διαδικτυακών κοινοτήτων μισογυνισμού και του λεγόμενου manosphere, με αναφορά στους incels και στον Andrew Tate. Η κ. Ξεπαπαδάκη σημείωσε ότι τέτοιου είδους περιεχόμενο δεν περιορίζεται σε κλειστές γωνιές του διαδικτύου, αλλά είναι ευρέως προσβάσιμο μέσω δημοφιλών πλατφορμών, επηρεάζοντας αντιλήψεις γύρω από την επιτυχία, το φύλο και την κοινωνική αποδοχή.
Παράλληλα, τόνισε τη σημασία της ύπαρξης «ενός ενήλικα εμπιστοσύνης» για τους εφήβους — ενός προσώπου πέρα από το στενό οικογενειακό πλαίσιο, όπως ένας καθηγητής, συγγενής ή άλλος ενήλικας με τον οποίο το παιδί θα μπορεί να μιλήσει ανοιχτά χωρίς φόβο ή εναντίωση.
Ως βασικό στοιχείο πρόληψης, η ίδια πρότεινε την ενίσχυση συλλογικών και κοινοτικών μορφών έκφρασης και επικοινωνίας, μέσα από ομάδες, συζήτηση και καλλιέργεια της αποδοχής της διαφορετικότητας. Όπως ανέφερε, η αλλαγή στάσεων δεν μπορεί να επιβληθεί με διδακτισμό ή απαγορεύσεις, αλλά χρειάζεται να προκύπτει μέσα από ουσιαστικό διάλογο και κοινωνική εμπειρία.
