Ρένα Παυλάκη
Στις πέντε βασικές προτάσεις που κατέθεσε η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς στη δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αναφέρθηκε, μιλώντας στο Πρωινό Xpress της Ρένας Παυλάκη ο Γιάννης Βογιατζής, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, μέλος της Ομάδας Πολιτώ για μια Πράσινη Ρόδο και ένας εκ των συντακτών της πρότασης.
Όπως εξήγησε, μετά τη λαϊκή συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στην Κατταβιά, συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας, η οποία επεξεργάστηκε ένα πλαίσιο προτάσεων με τεχνική και νομική τεκμηρίωση, ώστε η παρέμβαση να κατατεθεί στη δημόσια διαβούλευση με όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένο τρόπο.
Ο κ. Βογιατζής υπογράμμισε ότι η πρόταση δεν περιορίζεται στη Ρόδο, αλλά αντιμετωπίζει συνολικά τα κατοικημένα νησιά της χώρας, θέτοντας ζητήματα φέρουσας ικανότητας, σωρευτικών επιπτώσεων, ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης και προτεραιότητας σε μικρά, τοπικά και διασπαρμένα έργα ΑΠΕ, που εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες κατοικιών, επιχειρήσεων, αγροτικών και κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, τουριστικών μονάδων και δημοτικών υποδομών.
Στη συνέντευξή του ανέλυσε τους πέντε άξονες της παρέμβασης, εξηγώντας γιατί έργα που δεν έχουν εξασφαλίσει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης θα πρέπει να υπαχθούν στις νέες διατάξεις, γιατί η φέρουσα ικανότητα πρέπει να αποτελέσει βασική αρχή για τα νησιά, γιατί τα φωτοβολταϊκά πρέπει να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες επιφάνειες και γιατί η γνώμη των οικείων Δημοτικών Συμβουλίων πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικότερο ρόλο στην αδειοδοτική διαδικασία.
Η τεχνική και νομική τεκμηρίωση
Όπως εξήγησε ο κ. Βογιατζής, η ομάδα εργασίας που συγκροτήθηκε μετά τη λαϊκή συνέλευση προσπάθησε να διατυπώσει προτάσεις όσο το δυνατόν πιο άρτιες, όχι μόνο τεχνικά αλλά και νομικά. Και αυτό, όπως σημείωσε, έχει σημασία, καθώς ένα τέτοιο κείμενο δεν είναι μόνο πολιτικό, αλλά ένα κείμενο που επικαλείται νομοθεσίες, αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και δεδομένα της αδειοδοτικής διαδικασίας.
Με άλλα λόγια, μπορεί να λειτουργήσει και ως βάση για επόμενες θεσμικές ή νομικές κινήσεις, εφόσον αυτό χρειαστεί. Η παρέμβαση της Κατταβιάς επιχειρεί να μπει στην ουσία του προβλήματος, όχι μόνο στο πού θα εγκατασταθούν έργα ΑΠΕ, αλλά με ποια κριτήρια, με ποια όρια και με ποια συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Πρώτος άξονας: Τα «ανώριμα» έργα να υπαχθούν στο νέο πλαίσιο
Ο πρώτος πυλώνας της πρότασης αφορά τις μεταβατικές διατάξεις του νέου Ειδικού Χωροταξικού. Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς ζητά έργα ΑΠΕ που μέχρι την έναρξη της δημόσιας διαβούλευσης, στις 20 Μαΐου 2026, δεν διέθεταν χορηγηθείσα και αποδεκτή Οριστική Προσφορά Σύνδεσης από τον αρμόδιο Διαχειριστή, να μην υπάγονται στις μεταβατικές εξαιρέσεις του νέου πλαισίου. Με απλούστερα λόγια, έργα που δεν είχαν διασφαλίσει τη δυνατότητα ένταξής τους στο ηλεκτρικό σύστημα να μη θεωρηθούν ώριμα και να μην «διασωθούν» αναδρομικά με βάση το προηγούμενο καθεστώς. Να αξιολογηθούν με τις νέες, αυστηρότερες διατάξεις.
Δεύτερος άξονας: Η φέρουσα ικανότητα των νησιών
Ο δεύτερος άξονας αφορά την καθιέρωση της φέρουσας ικανότητας ως γενικής αρχής για όλα τα κατοικημένα νησιά, ανεξάρτητα από το αν είναι διασυνδεδεμένα ή μη. Η πρόταση, όπως τόνισε ο κ. Βογιατζής, δεν αντιμετωπίζει τη Ρόδο ως μια μεμονωμένη περίπτωση, αλλά επιχειρεί να θέσει έναν κανόνα για τον νησιωτικό χώρο συνολικά. Στα νησιά, η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ δεν μπορεί να εξετάζεται με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για τον ηπειρωτικό χώρο. Πρέπει να συνεκτιμώνται οι δυνατότητες του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος, οι σωρευτικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στο τοπίο, η τουριστική, οικολογική και πολιτιστική ταυτότητα κάθε νησιού, αλλά και το πραγματικό όφελος για την τοπική κοινωνία.
Τρίτος άξονας: Φωτοβολταϊκά εκεί όπου ήδη υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση
Στο επίκεντρο της τρίτης πρότασης βρίσκεται η αλλαγή φιλοσοφίας ως προς την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. Αντί για μεγάλα εμπορικά φωτοβολταϊκά πάρκα που δεσμεύουν αγροτικές, δασικές ή βοσκήσιμες εκτάσεις για δεκαετίες, προτείνεται να δοθεί προτεραιότητα σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες. Στέγες, δώματα, χώροι στάθμευσης, δημοτικές εγκαταστάσεις, αγροτικές υποδομές, βιοτεχνικοί ή βιομηχανικοί χώροι, ανενεργά λατομεία ή εγκαταλελειμμένοι χώροι διάθεσης αποβλήτων μπορούν να αξιοποιηθούν για παραγωγή ενέργειας χωρίς να καταλαμβάνεται νέα φυσική ή παραγωγική γη.
Όχι δέσμευση παραγωγικής γης για δεκαετίες
Η λογική είναι, πριν δεσμευτούν εκτάσεις που μπορούν να υπηρετήσουν τον πρωτογενή τομέα, την κτηνοτροφία, τη γεωργία ή άλλες παραγωγικές δραστηριότητες, πρέπει να εξαντληθούν οι δυνατότητες που ήδη υπάρχουν σε επιφάνειες οι οποίες έχουν αλλοιωθεί από ανθρώπινη δραστηριότητα και σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες. Πρόκειται για μια αποκεντρωμένη, ηπιότερη και πιο λογική αξιοποίηση των ΑΠΕ, μακριά από την εικόνα των απέραντων φωτοβολταϊκών εκτάσεων που αλλοιώνουν το τοπίο και δεσμεύουν γη για δεκαετίες.
Τέταρτος άξονας: Ισχυρότερος ρόλος για την τοπική αυτοδιοίκηση
Ο τέταρτος άξονας αφορά τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η πρόταση ζητά να προβλεφθεί υποχρεωτική και ειδικώς αιτιολογημένη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου πριν από τη χορήγηση άδειας εγκατάστασης έργων ΑΠΕ. Ο κ. Βογιατζής εξήγησε ότι, με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ο ρόλος της αυτοδιοίκησης έχει περιοριστεί κυρίως σε γνωμοδοτικό επίπεδο. Η πρόταση της Κατταβιάς δεν έρχεται να ανατρέψει ευθέως το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς αυτό απαιτεί πολιτική και νομοθετική πρωτοβουλία. Εισάγει όμως ένα υποχρεωτικό διαδικαστικό βήμα, μετά την αποδοχή της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης και πριν από την άδεια εγκατάστασης.
Η σημασία της αιτιολογημένης γνώμης
Η σημασία αυτού του βήματος, όπως εξήγησε, είναι ουσιαστική. Αν η τοπική κοινωνία, μέσω του Δημοτικού Συμβουλίου, καταθέσει μια ειδικώς αιτιολογημένη αρνητική γνώμη, η αδειοδοτούσα αρχή θα πρέπει να απαντήσει επίσης τεκμηριωμένα. Αν δεν το κάνει, μπορεί να δημιουργηθεί ουσιώδης πλημμέλεια στη διαδικασία, στοιχείο που ενδεχομένως να έχει βαρύτητα σε μελλοντικό έλεγχο νομιμότητας ή ακόμη και ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Έτσι, ακόμη και χωρίς την επαναφορά ενός αποφασιστικού δικαιώματος βέτο της αυτοδιοίκησης, ενισχύεται θεσμικά η θέση των τοπικών κοινωνιών.
Πέμπτος άξονας: Μικρά, τοπικά και διασπαρμένα έργα ΑΠΕ
Ο πέμπτος πυλώνας, ίσως και ο πιο άμεσα κατανοητός για τους πολίτες, αφορά την προτεραιοποίηση μικρών, τοπικών και διασπαρμένων έργων ΑΠΕ για παραγωγή, αυτοκατανάλωση, ενεργειακό συμψηφισμό και αποθήκευση. Αντί για μεγάλα, συγκεντρωτικά και φαραωνικά έργα, η πρόταση δίνει έμφαση σε εφαρμογές που εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες: κατοικίες, αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τουριστικές μονάδες, δημοτικές εγκαταστάσεις, αντλιοστάσια και ενεργειακές κοινότητες πολιτών.
Ενεργειακή ασφάλεια στην πράξη
Όπως επισημάνθηκε στη συζήτηση, αυτή η λογική συνδέεται όχι μόνο με τη μείωση του ενεργειακού κόστους αλλά και με την ενεργειακή ασφάλεια. Μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα με μπαταρία, εγκατεστημένα διάσπαρτα σε κατοικίες, επιχειρήσεις ή υποδομές, μπορούν σε περίπτωση διακοπής ρεύματος να συνεχίσουν να εξυπηρετούν βασικά φορτία για κάποιο χρονικό διάστημα. Είναι, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, ένα είδος μεγάλου προσωπικού ή τοπικού UPS. Αντιθέτως, τα μεγάλα συγκεντρωτικά έργα αποθήκευσης δεν προσφέρουν με τον ίδιο τρόπο αυτή την άμεση, πρακτική ασφάλεια στον πολίτη, στο σπίτι, στην επιχείρηση ή στην τοπική παραγωγή.
Η διάσταση του τουρισμού
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον τουριστικό κλάδο, ο οποίος αφορά άμεσα τη συζήτηση για την ενέργεια στα νησιά, καθώς οι τουριστικές μονάδες αποτελούν μεγάλους καταναλωτές. Η αξιοποίηση ΑΠΕ σε ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, στέγες, χώρους στάθμευσης ή άλλες ήδη διαμορφωμένες επιφάνειες θα μπορούσε να μειώσει το ενεργειακό κόστος, χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω το φυσικό και παραγωγικό τοπίο του νησιού. Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Βογιατζής στάθηκε και στην απουσία των φορέων του τουρισμού από τη λαϊκή συνέλευση της Κατταβιάς, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια αλλά και τον προβληματισμό του. Όπως ανέφερε, η παρουσία εκπροσώπων του τουριστικού και ξενοδοχειακού κλάδου θα είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα της ενέργειας αφορά άμεσα τις τουριστικές μονάδες, που συγκαταλέγονται στους μεγάλους καταναλωτές. Η δυνατότητα αξιοποίησης μικρών και διασπαρμένων έργων ΑΠΕ για αυτοκατανάλωση, ενεργειακό συμψηφισμό και μείωση του κόστους ενέργειας δεν αφορά μόνο κατοικίες, αγροτικές ή κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και δημοτικές υποδομές, αλλά και τις επιχειρήσεις του τουρισμού, οι οποίες έχουν κάθε λόγο να συμμετέχουν ενεργά σε μια τέτοια συζήτηση.
Τα υπεράκτια έργα και οι βραχονησίδες
Στο τέλος της συζήτησης τέθηκε και το ζήτημα των υπεράκτιων έργων ή της πιθανής εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε βραχονησίδες, με την παράμετρο ακόμη και της εθνικής σημασίας που μπορεί να έχει μια τέτοια δραστηριότητα. Ο κ. Βογιατζής εξήγησε ότι η ομάδα εργασίας συνειδητά δεν ενέταξε αυτό το θέμα στην πρόταση, καθώς πρόκειται για μια ειδική και εξαιρετικά σύνθετη κατηγορία έργων, με τεχνικές, χωροταξικές, περιβαλλοντικές αλλά και ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Όπως είπε, ένα τέτοιο θέμα θα έπρεπε να εξεταστεί σε ξεχωριστό πλαίσιο και όχι αποσπασματικά μέσα στην παρούσα παρέμβαση.
Η Κατταβιά κράτησε τον λόγο της
Το συμπέρασμα της συζήτησης είναι ότι η Κατταβιά έκανε αυτό που είχε δεσμευθεί να κάνει., όπως τόνισε ο κ. Βογιατζής. Η λαϊκή συνέλευση δεν έμεινε στο επίπεδο της αγωνίας, της διαμαρτυρίας ή της πολιτικής πίεσης. Μετατράπηκε σε συγκεκριμένη, εμπεριστατωμένη και τεκμηριωμένη παρέμβαση στη δημόσια διαβούλευση, με προτάσεις που ανοίγουν τη συζήτηση για το πώς πρέπει να σχεδιάζεται η ενεργειακή μετάβαση στα κατοικημένα νησιά.
Το ζητούμενο από εδώ και πέρα είναι αν και σε ποιο βαθμό οι προτάσεις αυτές θα ληφθούν υπόψη από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αλλά και ποια στάση θα κρατήσουν οι βουλευτές, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι παραγωγικοί φορείς της Δωδεκανήσου. Όπως είπε χαρακτηριστικά, η Κατταβιά «κράτησε τον λόγο της». Τώρα μένει να φανεί αν η Πολιτεία θα ακούσει.
