Ρένα Παυλάκη
Περπατώ αυτές τις μέρες στο Γιόρκ μέσα σε χιλιάδες ανθρώπους. Σε μια πόλη που θαρρείς πως ζει μόνο για τα Χριστούγεννα! Θορυβώδης, γεμάτη, ασφυκτικά ζωντανή. Κόσμος παντού, φωνές, γέλια, φωτογραφίες, μια συνεχής κίνηση που θυμίζει ότι βρισκόμαστε στο απόγειο των γιορτών. Κι όμως, έχω την αίσθηση πως ο χρόνος δεν κυλά. Στέκεται, αναγκάζοντας το παρόν να συνδιαλλαγεί με το παρελθόν, την ιστορία, τους θρύλους και τους μύθους που καραδοκούν σε κάθε γωνιά. Κάποιες στιγμές νιώθω πως αν στρίψω σε λάθος γωνία, θα βρεθώ μέσα σε μια ιστορία του Τσαρλς Ντίκενς, όχι ως αναγνώστρια, αλλά ως μέρος της αφήγησης.
Είναι μια παράξενη εμπειρία αυτή, μέσα στην κοσμοσυρροή, το Γιόρκ να διατηρεί μια εσωτερική σιωπή. Οι πέτρες, τα στενά, τα χαμηλά φώτα, η αίσθηση ότι η πόλη έχει δει αιώνες ανθρώπων να περνούν, δημιουργούν μια ρωγμή στον χρόνο. Σε τραβούν πίσω. Όχι νοσταλγικά. Σχεδόν υπαρξιακά. Ο θόρυβος παύει να κυριαρχεί. Ο νους βρίσκει χώρο. Όπως και το συναίσθημα. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο έρχονται σκέψεις που συνήθως δεν προλαβαίνουμε ή δεν αντέχουμε να κάνουμε.
Εδώ, τα Χριστούγεννα μοιάζουν με υπενθύμιση. Ότι υπήρξαν εποχές εξαιρετικά σκληρές , πολύ σκληρότερες από τη δική μας και όμως οι άνθρωποι αναζητούσαν νόημα όχι στην αφθονία, αλλά στη συνύπαρξη και στη στοιχειώδη αξιοπρέπεια. Αυτή η σκέψη δεν είναι ρομαντική. Είναι βαθιά πολιτική.
Τι σημαίνουν, στ’ αλήθεια, τα Χριστούγεννα σήμερα;
Όχι ως γιορτή. Αλλά ως έννοια.
Τα Χριστούγεννα δεν είναι πια αθώα. Ίσως να μην ήταν ποτέ, απλώς μεγαλώσαμε αρκετά για να μπορούμε να το παραδεχτούμε. Δεν έρχονται πάντα με χαρά. Δεν τα ζουν όλοι ως θαλπωρή. Δεν συνοδεύονται υποχρεωτικά από οικογενειακά τραπέζια, γέλια, μυρωδιές κανέλας και ασφάλεια. Για πολλούς, φέρνουν μαζί τους απώλειες, σιωπές, άβολες συναντήσεις ή μια μοναξιά που αυτές τις μέρες γίνεται πιο εκκωφαντική, πιο καταθλιπτική. Κι όμως, παρά όλα αυτά, τα Χριστούγεννα εξακολουθούν να επιμένουν. Να ζητούν χώρο. Να διεκδικούν νόημα. Ίσως γιατί τα Χριστούγεννα δεν είναι – ή δεν θα έπρεπε να είναι – μια γιορτή ευτυχίας. Είναι μια υπενθύμιση ανθρωπιάς. Κάτι πολύ πιο δύσκολο, πιο απαιτητικό.
Σήμερα, τα Χριστούγεννα βρίσκουν μια κοινωνία κυνική, εξαντλημένη, βιαστική. Έναν κόσμο που έχει μάθει να λειτουργεί μόνιμα σε κατάσταση πίεσης. Να αντέχει χωρίς να επεξεργάζεται. Να καταναλώνει αντί να συναντά, να σκρολάρει αντί να δημιουργεί, να μηρυκάζει αντί να σκέφτεται, να επιτίθεται αντί να συνομιλεί.
Μέσα σε αυτό το όλο και πιο τοξικό τοπίο, τα Χριστούγεννα μοιάζουν σχεδόν αναχρονιστικά. Γιατί αν τα απογυμνώσεις από το περιτύλιγμα, τότε μιλούν για κάτι άβολο και ενοχλητικό για την εποχή μας. Για την αξία του ανθρώπου σε έναν κόσμο που τον μετρά όλο και περισσότερο ως βάρος, ως στατιστικό μέγεθος, ως κόστος – όφελος. Μιλούν για ευθύνη απέναντι στον άλλον, όχι ως συναίσθημα, αλλά ως στάση ζωής.
Σε μια περίοδο όπου ο δημόσιος λόγος σκληραίνει, όπου η ανασφάλεια γίνεται φόβος και ο φόβος εύκολα μετατρέπεται σε επιθετικότητα, τα Χριστούγεννα έρχονται να μας δείξουν τι είδους κοινωνία αποδεχόμαστε. Τι είδους απανθρωπιά κανονικοποιούμε. Και πόσο συχνά επιλέγουμε τη σιωπή στα κακώς κείμενα, αρκεί να μη μας αφορούν άμεσα.
Ίσως γι’ αυτό αυτή η πόλη, η γεμάτη κόσμο αλλά φορτισμένη με μνήμη, λειτουργεί σαν ήσυχος δάσκαλος. Δεν σου λέει τι να σκεφτείς, απλώς σου επιτρέπει, σε προκαλεί να σκεφτείς. Και τότε συνειδητοποιείς ότι τα Χριστούγεννα δεν είναι για όσους τα έχουν όλα τακτοποιημένα. Είναι για όσους αντέχουν να παραδεχτούν ότι κάτι δεν πάει καλά μέσα τους και γύρω τους. Για όσους καταλαβαίνουν ότι η ανθρωπιά δεν μπορεί να είναι εποχικό συναίσθημα, αλλά μια διαρκής επιλογή, δύσκολη, συχνά μοναχική, αλλά αναγκαία, για να συνεχίζουμε να αντέχουμε και να προχωράμε ως άνθρωποι και ως κοινωνίες.
Τα Χριστούγεννα δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια, ούτε φωτεινές, θεατρικές βιτρίνες πρόσκαιρων συναισθημάτων. Τα Χριστούγεννα του σήμερα, αν έχουν αξία, τη βρίσκουν στις μικρές, σχεδόν αόρατες πράξεις, στο να επιτρέψεις στον εαυτό σου να νιώσει χωρίς να ντραπεί γι’ αυτό, σε μια εποχή που το συναίσθημα έχει ποινικοποιηθεί ως ένδειξη αδυναμίας.
Τα Χριστούγεννα δεν είναι διαφημιστικό σποτ, δεν είναι μια γιορτή για όσους “τα έχουν όλα”. Είναι για όσους συνεχίζουν να αναζητούν νόημα μέσα στην ατέλεια, για όσους ξέρουν ότι το φως δεν είναι ποτέ δεδομένο, αλλά γεννιέται μέσα στο σκοτάδι.
Αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε από αυτά τα Χριστούγεννα, δεν είναι η ψευδαίσθηση της χαράς, της «υποχρεωτικής» ευτυχίας, αλλά η επιλογή της ανθρωπιάς, όχι ως σύνθημα αλλά ως στάση ζωής.
Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται απλό, παραμένει μια πράξη βαθιά πολιτική, βαθιά ριζοσπαστική, βαθιά ανθρώπινη και σήμερα περισσότερο από ποτέ απαραίτητη.
Ίσως γι’ αυτό η ατμόσφαιρα εδώ, στο Γιόρκ, μου φαίνεται τόσο «μαγική». Όχι επειδή η «μαγεία» εδώ είναι αναπόσπαστο πολιτιστικό και ιστορικό στοιχείο αυτής της υπέροχης πόλης, αλλά επειδή στο αποκορύφωμα του εορταστικού παροξυσμού, αφήνει χώρο για σκέψη, για σιωπή, για συνειδητοποίηση.
Καλά Χριστούγεννα!
