Ρένα Παυλάκη
Μια εικόνα ιδιαίτερα ανησυχητική καταγράφεται στη θαλάσσια περιοχή του Βοδιού, κοντά στις εγκαταστάσεις του Βιολογικού Καθαρισμού της Ρόδου. Στις φωτογραφίες που τέθηκαν υπόψιν του Real Voice 99,5, μέσα από το γυάλινο δάπεδο τουριστικού σκάφους διακρίνεται έντονη πρασινοκάστανη απόχρωση στο νερό και στον βυθό στην θαλάσσια περιοχή μπροστά στις εγκαταστάσεις του Βιολογικού, εντελώς διαφορετική από το καθαρό γαλάζιο που καταγράφεται σε άλλα σημεία. Σε λήψη από την επιφάνεια της θάλασσας φαίνεται επίσης μια εκτεταμένη ζώνη διαφορετικού χρώματος, η οποία, σύμφωνα με τους ανθρώπους που απέστειλαν το υλικό, βρίσκεται στην περιοχή όπου καταλήγει στη θάλασσα η εκροή της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων. Οι εικόνες είναι απολύτως εύλογο να προκαλούν ανησυχία.
Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα δεν περιορίζεται στη σημερινή μόλυνση της θάλασσας, μόνο. Συνδέεται με το ιστορικό λειτουργίας του Βιολογικού στο Βόδι και με το κατά πόσο η σημερινή κατάσταση μπορεί να παρουσιαστεί ως αιφνίδια και απρόβλεπτη, ώστε να δικαιολογεί τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης αντί ανοιχτού διαγωνισμού για την επέκταση του Βιολογικού και τι έχει γίνει μέχρι σήμερα από τη ΔΕΥΑΡ για να μην μολύνει το θαλάσσιο περιβάλλον.
Τα προβλήματα ήταν γνωστά πολύ πριν από το 2024
Η προβληματική λειτουργία της εγκατάστασης δεν αποκαλύφθηκε τα τελευταία δύο χρόνια. Ηταν σε όλους γνωστή. Ήδη τον Ιούνιο του 2019 είχε δημοσιοποιηθεί η επιβολή προστίμου 27.000 ευρώ στη ΔΕΥΑΡ από την Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου για πλημμελή λειτουργία του Βιολογικού Καθαρισμού στο Βόδι. Οι έλεγχοι εκείνης της περιόδου είχαν καταγράψει, μεταξύ άλλων, προβλήματα στη μονάδα χλωρίωσης, στα συστήματα απόσμησης, στην παρακολούθηση της ποιότητας της εκροής και στη διαχείριση της λυματολάσπης.
Ακολούθησε αυτοψία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος στις 13 Σεπτεμβρίου 2022, προσωρινή έκθεση ελέγχου τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης τον Φεβρουάριο του 2023. Τον Μάιο του 2024 επιβλήθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος πρόστιμο ύψους 235.224 ευρώ για μη πραγματοποίηση της προβλεπόμενης χλωρίωσης των επεξεργασμένων λυμάτων, κατά παράβαση των εγκεκριμένων περιβαλλοντικών όρων της εγκατάστασης.
Το 2025 δημοσιοποιήθηκε και νέα απόφαση επιβολής προστίμου ύψους 594.446,40 ευρώ, έπειτα από ελέγχους του Σώματος Επιθεωρητών Περιβάλλοντος. Μεταξύ των παραβάσεων που καταγράφηκαν περιλαμβάνονταν η προβληματική λειτουργία της χλωρίωσης, η απουσία σταθερής παρακολούθησης της ποιότητας των θαλάσσιων υδάτων γύρω από τον διαχυτήρα, η μη συστηματική παρακολούθηση των ρυπαντικών φορτίων πριν από την εκβολή και προβλήματα στη διαχείριση της λυματολάσπης.
Το ιστορικό αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Αποδεικνύει ότι η ανεπάρκεια των υποδομών, οι δυσλειτουργίες και οι παραβάσεις των περιβαλλοντικών όρων ήταν γνωστές στη ΔΕΥΑΡ επί σειρά ετών. Δεν επρόκειτο για ένα πρόβλημα που εμφανίστηκε αιφνιδίως το καλοκαίρι του 2026.
Η μέθοδος που είχε δώσει αποτελέσματα
Αξιοσημείωτο είναι ότι η ίδια η ΔΕΥΑΡ φαίνεται να διέθετε λύσεις αποτροπής της σημερινής κατάστασης και εδώ τίθεται το ερώτημα αν τις εφάρμοσε. Και αν όχι, για ποιο λόγο.
Συγκεκριμένα από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2024 εφαρμόστηκε από τη ΔΕΥΑΡ μέθοδος βιοενίσχυσης στο αποχετευτικό δίκτυο και στα αντλιοστάσια του Έλλη, στην πόλη της Ρόδου, στην Ιαλυσό και στην Καλλιθέα. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας η ΔΕΥΑΡ χορήγησε επίσημη βεβαίωση καλής λειτουργίας στις 18 Ιουνίου 2025.
Με το έγγραφο αυτό βεβαιώνεται ότι η μέθοδος πέτυχε απολίπωση και απόφραξη αγωγών, απόσμηση αντλιοστασίων και μείωση των χημικών παραμέτρων στην εκροή της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων στο Βόδι.
Καταγράφηκαν τιμές COD 44 mg/l, BOD5 ίσο ή μικρότερο των 10 mg/l και αιωρούμενα στερεά ίσα ή μικρότερα των 10 mg/l, τις οποίες η ίδια η ΔΕΥΑΡ χαρακτηρίζει πολύ χαμηλότερες από τα επιτρεπόμενα όρια. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται ότι η εισερχόμενη παροχή των λυμάτων είχε αυξηθεί σχεδόν στο διπλάσιο της δυναμικότητας για την οποία είχε κατασκευαστεί η εγκατάσταση.
Η συγκεκριμένη μέθοδος δεν μπορεί, χωρίς ολοκληρωμένη τεχνική μελέτη, να παρουσιαστεί ως υποκατάστατο της αναβάθμισης του Βιολογικού. Προκύπτει, όμως, ότι η ΔΕΥΑΡ διέθετε ένα συμπληρωματικό εργαλείο, είχε διαπιστώσει μετρήσιμα αποτελέσματα από τη χρήση του και είχε εκδώσει επίσημη βεβαίωση για την επιτυχία του.
Γιατί, λοιπόν, η εφαρμογή δεν συνεχίστηκε ή δεν επεκτάθηκε, εφόσον πράγματι δεν συνεχίστηκε; Εξετάστηκε ως προσωρινή λύση μέχρι την κατασκευή της επέκτασης; Ποια άλλα μέτρα έλαβε η ΔΕΥΑΡ για να μειώσει το οργανικό φορτίο και να αποτρέψει την επιδείνωση της κατάστασης;
Τι προβλέπει ο νόμος για το «απρόβλεπτο»
Υπό τις παρούσες συνθήκες και με τη λειτουργία του Βιολογικού στο «κόκκινο», η ΔΕΥΑΡ επέλεξε για την επέκταση της εγκατάστασης, προϋπολογισμού 46,6 εκατομμυρίων ευρώ χωρίς ΦΠΑ, τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης και απηύθυνε πρόσκληση σε τέσσερις συγκεκριμένες εταιρείες. Η πρόσκληση βασίζεται στα άρθρα 269 περ. δ΄ και 269Α του Ν. 4412/2016.
Η διάταξη του άρθρου 269 περ. δ΄ επιτρέπει τη διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση μόνο στον βαθμό που αυτό είναι απολύτως απαραίτητο, όταν υπάρχει κατεπείγουσα ανάγκη εξαιτίας γεγονότων απρόβλεπτων για τον αναθέτοντα φορέα και δεν μπορούν να τηρηθούν ούτε οι προθεσμίες των συνήθων διαγωνιστικών διαδικασιών. Ο νόμος ορίζει ρητά ότι οι περιστάσεις που επικαλείται ο φορέας για να αιτιολογήσει το κατεπείγον δεν επιτρέπεται να απορρέουν από δική του ευθύνη.
Την ίδια ακριβώς βασική αρχή περιλαμβάνει το άρθρο 32 παρ. 2γ του ίδιου νόμου για τις αναθέτουσες αρχές: το κατεπείγον πρέπει να οφείλεται σε απρόβλεπτα γεγονότα και οι περιστάσεις δεν πρέπει να προέρχονται από ευθύνη της ίδιας της αρχής.
Η ΕΑΔΗΣΥ, όπου έχει ήδη προσφύγει κατά της ΔΕΥΑΡ μεγάλη εργοληπτική εταιρεία, έχει επισημάνει ότι οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά: να υπάρχει πραγματικό κατεπείγον που δεν επιτρέπει την τήρηση των προθεσμιών ενός διαγωνισμού, να υπάρχει απρόβλεπτη περίσταση η οποία δεν ανάγεται στη σφαίρα ευθύνης του φορέα και να υπάρχει άμεση αιτιώδης σύνδεση μεταξύ της απρόβλεπτης περίστασης και του κατεπείγοντος. Ως απρόβλεπτα νοούνται αιφνίδια γεγονότα που δεν ήταν γνωστά και δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με έγκαιρο προγραμματισμό. Το βάρος της απόδειξης το φέρει ο φορέας που επικαλείται την εξαίρεση.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το θεμελιώδες ερώτημα:
Εάν η σημερινή κατάσταση της εγκατάστασης σχετίζεται με χρόνια ανεπαρκή συντήρηση, καθυστερημένες παρεμβάσεις, μη συμμόρφωση προς τους περιβαλλοντικούς όρους ή μη έγκαιρο προγραμματισμό της αναγκαίας επέκτασης, μπορεί το αποτέλεσμά τους να χαρακτηριστεί γεγονός απρόβλεπτο για τη ΔΕΥΑΡ;
Μπορεί ένα πρόβλημα για το οποίο είχαν πραγματοποιηθεί έλεγχοι, είχαν συνταχθεί εκθέσεις, είχαν βεβαιωθεί παραβάσεις και είχαν επιβληθεί πρόστιμα ήδη από το 2019 να θεμελιώσει, επτά χρόνια αργότερα, επίκληση κατεπείγοντος για την παράκαμψη ενός ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού;
Η τελική κρίση ανήκει στην ΕΑΔΗΣΥ και, ενδεχομένως, στα αρμόδια δικαστήρια και στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Το ιστορικό των ελέγχων, όμως, καθιστά απολύτως εύλογο το ερώτημα αν πρόκειται για μια πραγματικά απρόβλεπτη ανάγκη ή για τη συνέπεια ενός γνωστού προβλήματος που δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως.
Η ΔΕΥΑΡ οφείλει να απαντήσει
Σε κάθε περίπτωση, η ΔΕΥΑΡ οφείλει να απαντήσει σε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα.
Να εξηγήσει αν η χρωματική αλλοίωση στο θαλάσσιο περιβάλλον, που αποτυπώνεται στις φωτογραφίες, είναι αναστρέψιμη.
Τι έκανε όλα αυτό τα χρόνια, διαχρονικά και όχι δεσμευτικά τα τελευταία 2 μόνο χρόνια, με γνωστά τα προβλήματα του Βιολογικού για να αποτραπεί η σημερινή εξέλιξη, την οποίαν εμφανίζει ως «απρόβλεπτη».
Και το ιστορικό δείχνει ότι το πρόβλημα στο Βόδι ήταν γνωστό εδώ και χρόνια. Αυτό που μένει να απαντηθεί είναι γιατί δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως και πώς ένα χρονίζον πρόβλημα επιχειρείται σήμερα να ενταχθεί στην έννοια του «απρόβλεπτου».
O βυθός πριν τον Βιολογικό στο Βόδι. Καθαρός
Ο βυθός έξω απο τον Βιολογικό στο Βόδι
Η έξοδος του Βιολογικού στη θάλασσα
