Νατάσα Παμπρή
Η Άγκυρα περνά σε νέα φάση κλιμάκωσης των διεκδικήσεών της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, επιχειρώντας αυτή τη φορά να προσδώσει θεσμικό και νομικό χαρακτήρα στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Της Νατάσας Παμπρή
Σύμφωνα με πληροφορίες και δημόσιες τοποθετήσεις Τούρκων αναλυτών και πανεπιστημιακών, βρίσκεται ήδη υπό κατάρτιση νέο νομοθέτημα με τίτλο «Νόμος περί Θαλασσίων Ζωνών Τουρκικής Δικαιοδοσίας», το οποίο αναμένεται να αντικαταστήσει τον ισχύοντα νόμο του 1982 περί χωρικών υδάτων. Το σχέδιο νόμου, που αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, φιλοδοξεί να κωδικοποιήσει τις τουρκικές αξιώσεις σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα, δημιουργώντας –κατά την Άγκυρα– ένα ενιαίο πλαίσιο θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Εσωτερικό νομοθέτημα δεν μπορεί να παράγει διεθνές αποτέλεσμα
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, απαντώντας σε σχετική ερώτηση στη Βουλή, υπογράμμισε ότι κανένα εσωτερικό νομοθέτημα δεν μπορεί να παράγει διεθνές αποτέλεσμα ή να δεσμεύσει τρίτα κράτη. Χαρακτήρισε, μάλιστα, την τουρκική πρωτοβουλία μονομερή ενέργεια χωρίς έννομες συνέπειες, που το μόνο που επιτυγχάνει είναι να προκαλεί ένταση στην περιοχή.
Σύμφωνα με όσα αποκαλύπτει ο Δρ Βύρων Ματαράγκας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπαχτσέσεχιρ της Κωνσταντινούπολης, ο νέος νόμος προβλέπει σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας.
Όπως εξηγεί, η Άγκυρα σχεδιάζει να επεκτείνει στα 12 ναυτικά μίλια τα χωρικά της ύδατα στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο, διατηρώντας ωστόσο το όριο των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο. Η επιλογή αυτή δεν θεωρείται τυχαία. Αντιθέτως, ερμηνεύεται ως προσπάθεια να αποτραπεί η Ελλάδα από την άσκηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, όπως προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρεί ότι μια τέτοια ελληνική κίνηση θα συνιστούσε αιτία πολέμου, διατηρώντας ενεργό το γνωστό casus belli που είχε αποφασίσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση το 1995.Το υπό διαμόρφωση νομοθέτημα δεν περιορίζεται μόνο στα χωρικά ύδατα.
Προβλέπει επίσης αυστηρό καθεστώς αδειοδότησης για κάθε οικονομική, επιστημονική ή περιβαλλοντική δραστηριότητα εντός περιοχών που η Άγκυρα θεωρεί ότι υπάγονται στη «θαλάσσια δικαιοδοσία» της. Με τον τρόπο αυτό, η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει θεσμικό έλεγχο σε ενεργειακές έρευνες, επιστημονικές αποστολές και άλλες δραστηριότητες ακόμη και σε περιοχές που επικαλύπτονται με ελληνικές ή κυπριακές διεκδικήσεις. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πρόβλεψη για δημιουργία «Θαλασσών Ειδικού Καθεστώτος». Ο νέος νόμος θα δίνει τη δυνατότητα στον Πρόεδρο της Τουρκίας να χαρακτηρίζει συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές ως ειδικού ενδιαφέροντος, ακόμη και εάν δεν έχουν ανακηρυχθεί επισήμως ως ΑΟΖ. Σε αυτές τις περιοχές κάθε οικονομική ή εμπορική δραστηριότητα θα απαιτεί προηγούμενη άδεια των τουρκικών αρχών.
Επαναφέρουν την θεωρία των «γκρίζων ζωνών»
Παράλληλα, η Άγκυρα επαναφέρει στο προσκήνιο τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Ο Δρ Ματαράγκας αναφέρεται ειδικά στον όρο EGAYDAAK, που χρησιμοποιείται στην τουρκική βιβλιογραφία για 152 νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου, των οποίων –κατά την τουρκική θέση– η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί ρητά στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών.
Μεταξύ αυτών σχεδόν το σύνολο των Δωδεκανήσων πλην των μεγάλων νησιών. Δηλαδή Αρκιοί, Καλόβολος, Αγρελούσσα, Αβάθιστο, Μακρονήσι, βραχονησίδα Ν.Α. από Μακρονήσι, νησίδα Ζούκα 1, νησίδα Ζούκα 2, Σμινερονήσι, Ψαθονήσι, νησίδα δυτικά από Καλόβολο, Στρογγυλή, Μάραθος, Σπολάτος, Κόμαρος, Αγαθονήσι, Νερά, Στρογγυλό, Γλάρος, Ψαθονήσι, Κουνέλι, Πράσσος, νησίδα Ν.Δ. Του Πράσσος, Καζαγάνι βραχονησίδα δυτικά από Αγαθονήσι, βραχονησίδα Ν.Δ. από Αγαθονήσι, βραχονησίδα βόρεια από Αγαθονήσι, Μαραθονήσι, νησίδα δυτικά από Φαρμακονήσι, Ψέριμος, βραχονησίδα Βασιλική, νησίδα Ν.Δ. από Ψέριμο, Πλάτη, βραχονησίδα νο 1 νότια από Πλάτη, βραχονησίδα νο 2 νότια από Πλάτη, βραχονησίδα Νεκροθήκες, Πίτα, Μεγάλη Ίμια, Μικρή Ίμια, Καλόλιμνος, Πράσσος, Λυδία, Περγούσα, 4 βραχονησίδες γύρω από Περγούσα, Στρογγυλή, Γυαλί 3 βραχονησίδες γύρω από Γυαλί, βραχονησίδες γύρω από Γυαλί, Παχειά, Κανδελιούσσα, Άγιος Άντώνιος, Λέβιθα και Κίναρος , νησίδα βόρεια από Λέβιθα, νησίδα νότια από Λέβιθα, βραχονησίδα δυτικά από Κίναρο, Μαύρα, νησίδα ανατολικά από Μαύρα, Γλάρο, Σύρνα, βραχονησίδα Σύρνα 1, βραχονησίδα Σύρνα 2, βραχονησίδα Σύρνα 3, Μεγάλος Αδελφός, Μικρός Αδελφός, βραχονησίδα δυτικά από Μικρό Αδελφό, Στεφάνια, Πλακίδα. βραχονησίδα 1 δυτικά από Πλακίδα, βραχονησίδα 2 δυτικά από Πλακίδα, Γιάννη, Μεσονήσι και το συμπλεγμα νησιών Β.Δ. Κάρπαθου: Αυγό, βραχονησίδα 1 δυτικά από Αυγό, βραχονησίδα 2 δυτικά από Αυγό, Καμηλονήσι, Μεγάλο Σοφράνο, Μικρό Σοφράνο, 2 βραχονησίδες νότια από το Μικρό Σοφράνο, Σόχας, Καραβονήσια, νησίδα νότια από Καραβονήσια, Αστακίδα Αστακιδόπουλο, νησίδα και βραχονησίδα βόρεια από Αστακιδόπουλο, νησίδα Β.Α. από Αστακιδόπουλο, Ουνιανήσια, νησίδα δυτικά από Ουνιανήσια.
Όπως επισημαίνει, η πιθανότητα να επιτραπεί μέσω του νέου νόμου η ανάπτυξη οικονομικών ή ακόμη και τουριστικών δραστηριοτήτων από τουρκικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα σε τέτοιες περιοχές, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή κρίση και νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο ίδιος εκτιμά ότι η μόνη ρεαλιστική οδός αποκλιμάκωσης είναι η απευθείας πολιτική και διπλωματική επικοινωνία Αθήνας – Άγκυρας. Θεωρεί μάλιστα ότι ενδεχόμενες παρεμβάσεις μέσω ευρωπαϊκών θεσμών δύσκολα θα έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, ενώ δεν αποκλείεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω όξυνση της τουρκικής στάσης. Σε κάθε περίπτωση, η προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε εσωτερικό νομικό πλαίσιο σηματοδοτεί μια νέα φάση στις διεκδικήσεις της Άγκυρας, με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο να παραμένουν στο επίκεντρο μιας σύνθετης και διαρκώς κλιμακούμενης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
