Ρένα Παυλάκη
Η τοποθέτηση του νέου έργου του ζωγράφου Δημήτρη Ναλμπάντη στον κόμβο του αεροδρομίου της Ρόδου, επιδιώκει να προσδώσει στην είσοδο του νησιού έναν έντονο συμβολικό και ιστορικό χαρακτήρα, καθώς επανασυνδέει τη Ρόδο με ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της παγκόσμιας γλυπτικής, τη Νίκη της Σαμοθράκης, την οποία ο ίδιος ο καλλιτέχνης αποκαλεί, όχι άδικα, «Νίκη της Ρόδου, αφιερωμένη στη Σαμοθράκη».
Μιλώντας στην εκπομπή της Ρένας Παυλάκη, ο Δημήτρης Ναλμπάντης ανέδειξε με έμφαση μια ιστορική αλήθεια που δεν είναι ευρέως γνωστή. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «η Ρόδος γέννησε την ελληνιστική εποχή και γέννησε αγάλματα τα οποία κοσμούν όλο τον κόσμο». Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει η Νίκη, που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου, ένα έργο που συνδέεται άμεσα με τη ροδιακή καλλιτεχνική δημιουργία και τη ναυτική ισχύ του νησιού κατά την ελληνιστική περίοδο.
Ο ίδιος υπενθύμισε ότι το περίφημο άγαλμα δημιουργήθηκε από τον Ρόδιο γλύπτη Πυθόκριτο γύρω στο 190 π.Χ. και αφιερώθηκε στο ιερό των Μεγάλων Θεών στη Σαμοθράκη ως ανάθημα για μεγάλη ναυτική νίκη των Ροδίων. «Θα έπρεπε να λέγεται Νίκη της Ρόδου. Αφιερωμένο στο ναό της Σαμοθράκης», αποκαθιστώντας τη χαμένη σύνδεση του έργου με τον τόπο που το γέννησε. “Ένα Αριστούργημα, ένα από τα πολιτιστικά θαύματα του κόσμου”, όπως χαρακτηριστικά το περιγράφει.
Η παρέμβασή του αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ελληνιστική περίοδος της Ρόδου παραμένει σχετικά “υποφωτισμένη “, παρά το γεγονός ότι υπήρξε μία από τις ενδοξότερες στιγμές στην ιστορία του νησιού. Τότε η Ρόδος δεν ήταν μόνο ένα ισχυρό ναυτικό κέντρο της Μεσογείου, αλλά και ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια τέχνης και γλυπτικής του ελληνικού κόσμου. Ο Δημήτρης Ναλμπάντης το διατύπωσε με τρόπο κατηγορηματικό: «Η σχολή της γλυπτικής της Ρόδου είναι η καλύτερη στον κόσμο. Σας το λέω εγώ σαν καλλιτέχνης επαγγελματίας 50 ετών».
Το έργο που θα τοποθετηθεί στον κόμβο του αεροδρομίου δεν φιλοδοξεί να αναπαράξει το αρχαίο αριστούργημα, αντιθέτως το προσεγγίζει με έναν σύγχρονο εικαστικό τρόπο. Πρόκειται για μια σύνθεση ύψους 7,5 μέτρων, που, όπως εξήγησε ο δημιουργός της, βασίζεται σε μια πρωτότυπη σύλληψη «τετραπλής οπτικής». «Είναι κάτι πολύ σύγχρονο, λέγεται τετραπλή οπτική και είναι τέσσερις Νίκες μαζί», είπε, περιγράφοντας ένα έργο που θα μεταβάλλεται ανάλογα με τη γωνία θέασης. «Ανάλογα με από ποια πλευρά θα βλέπει κανείς το άγαλμα, μπορεί να βλέπει μία λευκή, να βλέπει μία μπλε, θα βλέπει μία χρυσή».
Με τον τρόπο αυτό, το γλυπτό αποκτά κίνηση και προσφέρει μια πραγματική εμπειρία θέασης. Ο επισκέπτης που θα φτάνει ή θα αναχωρεί από τη Ρόδο δεν θα αντικρίζει ένα στατικό μνημείο, αλλά ένα έργο που αλλάζει, μεταμορφώνεται και συνομιλεί με τον χώρο. «Από παντού θα βλέπετε κάτι, θα βλέπετε ότι αλλάζει», είπε ο καλλιτέχνης, προσδίδοντας στο έργο μια διάσταση σχεδόν σκηνογραφική.
Η επιλογή των χρωμάτων επίσης δεν είναι τυχαία. Το μπλε και το λευκό παραπέμπουν ευθέως στην ελληνική ταυτότητα, αλλά και στην ιστορική πραγματικότητα του ίδιου του αρχαίου γλυπτού. Ο Δημήτρης Ναλμπάντης σημείωσε ότι μέσα από τη μελέτη του κατέληξε στο συμπέρασμα πως «η Νίκη ήταν βαμμένη μπλε. Το αιγυπτιακό μπλε. Ένα πολύ σπάνιο μπλε». Και πρόσθεσε ότι το νέο έργο μεταφέρει «μία έμμεση, διακριτική διαμαρτυρία ότι η Νίκη της Ρόδου είναι ελληνική. Μπορεί να είναι στο Λούβρο, αλλά το σωστό είναι να είναι στην Ρόδο. Αφού εδώ γεννήθηκε. Εδώ δημιουργήθηκε».
Ένα αφιέρωμα στον πολιτισμό της Ρόδου για ντόπιους και επισκέπτες
Η τοποθέτηση του γλυπτού στο σημείο εισόδου του νησιού έχει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική λειτουργία. Δεν απευθύνεται μόνο στους κατοίκους της Ρόδου, αλλά και στους χιλιάδες επισκέπτες που φτάνουν κάθε χρόνο στο νησί. Ο ίδιος ο δημιουργός τόνισε ότι το έργο θέλει να λειτουργήσει ως «αφιέρωμα στον πολιτισμό της Ρόδου», αλλά και ως ένα πρώτο μήνυμα προς τους ξένους: «Καθώς θα βγαίνουνε από το αεροδρόμιο, να γνωρίζουν ότι αυτό το γλυπτό έγινε εδώ». Σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται ίσως η ουσία της πρωτοβουλίας: όχι μόνο να τοποθετηθεί ένα εντυπωσιακό έργο στον δημόσιο χώρο, αλλά να ξανασυστηθεί η Ρόδος ως τόπος που παρήγαγε πολιτισμό παγκόσμιας εμβέλειας.
Η συζήτηση ανέδειξε και μια ακόμη σημαντική πτυχή: τη συνολική ποιότητα της ροδιακής γλυπτικής κατά την ελληνιστική εποχή. Η Νίκη, ο Λαοκόων, η Αφροδίτη της Ρόδου, ακόμη και έργα που σήμερα βρίσκονται διάσπαρτα σε μεγάλα μουσεία της Ευρώπης, συνθέτουν ένα τεράστιο πολιτιστικό αποτύπωμα. Ο Δημήτρης Ναλμπάντης μίλησε για μια παράδοση σχεδόν ανεξάντλητη: «Η ελληνιστική εποχή της Ρόδου είναι ατελείωτη. Όσο και να ψάχνει κανείς, θα βρίσκει». Και πράγματι, αυτή η διαπίστωση επισημαίνει ότι το νέο γλυπτό δεν αποτελεί μεμονωμένη αναφορά, αλλά κρίκο μιας πολύ μεγαλύτερης αλυσίδας ιστορικής και καλλιτεχνικής συνέχειας.
Η Ροδιακή Σχολή Γλυπτικής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν και όσα ειπώθηκαν για την αισθητική της ελληνιστικής ροδιακής σχολής. Στη συνέντευξη επισημάνθηκε πως τα έργα εκείνης της περιόδου δεν ήταν στατικά ούτε ψυχρά, αλλά διακρίνονταν για την κίνηση, τη δυναμική και το εσωτερικό τους νεύρο. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης εξήγησε ότι οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν την κίνηση με λεπτότητα και μέτρο: «Οι αρχαίοι Έλληνες θέλανε πάντα να κάνουν την κίνηση, μία αιχμή όμως. Είτε τελειώνανε μια κίνηση, είτε την αρχίζανε, αλλά ποτέ ολόκληρη». Και, αναφερόμενος ειδικά στη Νίκη, πρόσθεσε ότι «κάνει μία κίνηση καθώς κατεβαίνει πολύ ανάλαφρη» και «εμπνέει δύο πράγματα. Ένα είναι την αριστεία και δεύτερο την ελευθερία».
Αυτές ακριβώς οι αξίες επιχειρεί να μεταφέρει και το νέο έργο στον δημόσιο χώρο της σύγχρονης Ρόδου: αριστεία, ελευθερία, μνήμη, ταυτότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Δημήτρης Ναλμπάντης περιέγραψε τη σύλληψη του έργου ως ένα παλιό προσωπικό όνειρο. «Το είχα σαν όνειρο με το που ήρθα εδώ πριν έξι χρόνια», είπε, εξηγώντας ότι αισθάνθηκε από νωρίς την ανάγκη να αναδειχθεί κάτι που «δεν το ξέρει πολύς κόσμος», ότι δηλαδή «εδώ γεννήθηκε αυτό το αριστούργημα». Όταν σε λίγες μέρες ολοκληρωθεί η τοποθέτησή του, το γλυπτό θα λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς. Ένα έργο που συνομιλεί με το παρελθόν, ενεργοποιεί τη γνώση και επαναφέρει στο προσκήνιο τη σχέση της Ρόδου με μια από τις κορυφαίες στιγμές της ιστορίας της.
Μια πρωτοβουλία του Περιφερειάρχη
Μια ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Δημήτρης Ναλμπάντης στον Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργο Χατζημάρκο, αποδίδοντάς του την πρωτοβουλία για την υλοποίηση του έργου και τη συνολική κατεύθυνση ανάδειξης της ελληνιστικής Ρόδου. Όπως τόνισε, πρόκειται για «μία πάρα πολύ μεγάλη προσπάθεια του Περιφερειάρχη, ο οποίος έχει εξαιρετική κουλτούρα και αγαπάει και προωθεί την ελληνιστική εποχή», επισημαίνοντας ότι η επιλογή τοποθέτησης γλυπτών σε κομβικά σημεία δεν είναι τυχαία, αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό πολιτιστικής ταυτότητας. «Προσπαθεί σε όλους τους χώρους να τοποθετήσει μνήμες γύρω από αυτό τον μεγάλο πολιτισμό», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις συμβάλλουν ουσιαστικά στη συνειδητοποίηση του ιστορικού αποτυπώματος της Ρόδου, τόσο από τους κατοίκους όσο και από τους επισκέπτες.
Screenshot
Screenshot
