Ρένα Παυλάκη
Τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται το γεωπολιτικό περιβάλλον στην περιοχή, αλλά και τη θέση της Ελλάδας μέσα σε αυτό, ανέλυσε μιλώντας στον RV στην εκπομπή της Ρένας Παυλάκη ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος, Ρδ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ
Ο κ. Καρατράντος υπογράμμισε ότι η αποτίμηση των εξελίξεων πρέπει να γίνεται «σε ψύχραιμη βάση» και όχι μέσα από πολιτικά ή ιδεολογικά φίλτρα που, όπως σημείωσε, συχνά οδηγούν σε στρεβλή ανάγνωση της πραγματικότητας.
Αναφερόμενος στη στρατηγική που έχουν ακολουθήσει διαχρονικά η Ελλάδα και η Κύπρος, επισήμανε ότι πρόκειται για δύο χώρες που έχουν έντονη την αίσθηση της εξωτερικής απειλής και για τον λόγο αυτό επενδύουν στην ενίσχυση της αποτρεπτικής τους δυνατότητας.
Όπως εξήγησε, ένα βασικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής είναι η δημιουργία συμμαχιών τόσο με μεγάλες διεθνείς δυνάμεις όσο και με περιφερειακούς παράγοντες. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και τα σχήματα συνεργασίας με χώρες της περιοχής, όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Ιορδανία, καθώς και συνεργασίες με κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Γαλλία.
Ο κ. Καρατράντος σημείωσε ότι κάθε συμμαχία συνοδεύεται από οφέλη αλλά και από υποχρεώσεις και πιθανούς κινδύνους, ιδιαίτερα σε μια περιοχή με έντονη αστάθεια και συγκρούσεις. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι η συμμετοχή σε σχήματα συνεργασίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια χώρα καθίσταται στόχος.
Σύμφωνα με τον κ. Καρατράντο, οι εξελίξεις που παρακολουθούμε σήμερα αποτελούν συνέχεια μιας ευρύτερης γεωπολιτικής μεταβολής που ξεκίνησε μετά την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 και την απάντηση του Ισραήλ. Όπως ανέφερε, η πρόσφατη κλιμάκωση συνδέεται με τη στρατηγική επιχείρηση εναντίον του Ιράν. Στο πλαίσιο αυτό, το Ιράν επέλεξε να στοχοποιήσει κυρίως αμερικανικές και βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε γειτονικές χώρες, επιχειρώντας αφενός να δείξει ότι διαθέτει στρατιωτικές δυνατότητες ευρείας εμβέλειας και αφετέρου να ασκήσει πίεση σε χώρες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Όπως σημείωσε, η προσπάθεια αυτή δεν είχε τα αποτελέσματα που επιδίωκε η Τεχεράνη, καθώς ακόμη και χώρες που συχνά λειτουργούσαν ως διαμεσολαβητές δεν ακολούθησαν αυτή τη λογική.
Η αντίδραση της Ελλάδας και η ενίσχυση της άμυνας
Αναφερόμενος στην αντίδραση της Ελλάδας μετά τη στοχοποίηση της Κύπρου, ο κ. Καρατράντος επισήμανε ότι η Αθήνα κινήθηκε άμεσα για να υποστηρίξει μια χώρα με την οποία διατηρεί στενούς δεσμούς, στο πλαίσιο και του δόγματος του ενιαίου αμυντικού χώρου.
Για να μπορέσει να ανταποκριθεί σε μια τέτοια κατάσταση, όπως είπε, η Ελλάδα έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τις στρατιωτικές της δυνατότητες μέσα από ένα ευρύτερο εξοπλιστικό πρόγραμμα, στο οποίο περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα μαχητικά Rafale και οι φρεγάτες Belharra. Παράλληλα, αναφέρθηκε και σε επιχειρησιακές δυνατότητες που έχουν δοκιμαστεί σε διεθνείς αποστολές, όπως στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας για την προστασία της ναυτιλίας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ανάπτυξη συστοιχίας πυραύλων Patriot στην Κάρπαθο, κίνηση που, σύμφωνα με τον ίδιο, ενισχύει το συνολικό αμυντικό πλέγμα της χώρας.
Ο κ. Καρατράντος σημείωσε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν επιμείνει στην ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας. Υπενθύμισε ότι η Αθήνα έχει θέσει εδώ και καιρό το ζήτημα δημιουργίας ευρωπαϊκής αντιπυραυλικής ασπίδας και ευρύτερου σχεδιασμού για την άμυνα της Ευρώπης, ενώ έχει επισημάνει ότι εκτός από τη βορειοανατολική απειλή θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το νοτιοανατολικό μέτωπο. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα πλέον εμφανίζεται ως χώρα που συμμετέχει ενεργά στον σχεδιασμό ευρωπαϊκών πολιτικών ασφάλειας και όχι απλώς ως κράτος που ζητά υποστήριξη για τα δικά του ζητήματα.
Η ευρωπαϊκή άμυνα και το άρθρο 42.7
Σε ό,τι αφορά την κριτική που ασκείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την έλλειψη ενιαίας αμυντικής πολιτικής, ο ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ ανέφερε ότι οι πολίτες πράγματι ζητούν περισσότερη Ευρώπη στον τομέα της ασφάλειας. Ωστόσο, επισήμανε ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας διαμορφώθηκε μεταπολεμικά με δεδομένη την εγγύηση των Ηνωμένων Πολιτειών και τον ρόλο του ΝΑΤΟ. Έτσι, η Ευρωπαϊκή Ένωση επικεντρωνόταν κυρίως σε ζητήματα «ήπιας» ασφάλειας, ενώ η στρατιωτική διάσταση καλυπτόταν από τη Συμμαχία. Το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, που αφορά τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, έχει ήδη ενεργοποιηθεί στο παρελθόν – χαρακτηριστικά από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015 – αλλά, όπως σημείωσε, απαιτεί επικαιροποίηση και σαφέστερο μηχανισμό εφαρμογής.
Οι πιθανές επιπτώσεις για τη Δύση – τρομοκρατία και μετανάστευση
Κλείνοντας, ο κ. Καρατράντος αναφέρθηκε στις πιθανές συνέπειες των εξελίξεων για την Ευρώπη και τον δυτικό κόσμο. Όπως σημείωσε, ήδη σε ορισμένες χώρες παρατηρείται αναζωπύρωση του αντιαμερικανισμού και ένταση του αντισημιτισμού, ενώ δεν μπορεί να αποκλειστεί η ενίσχυση εξτρεμιστικών τάσεων. Υπενθύμισε ότι το Ιράν διατηρεί σχέσεις με ένοπλες οργανώσεις και πολιτοφυλακές στην περιοχή, γεγονός που δημιουργεί ανησυχίες για πιθανές εξελίξεις στο πεδίο της τρομοκρατίας. Παράλληλα, επισήμανε ότι η σύγχρονη μορφή απειλής περιλαμβάνει και το φαινόμενο των λεγόμενων «μοναχικών δραστών».
Σε ό,τι αφορά το μεταναστευτικό, σημείωσε ότι οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την εσωτερική σταθερότητα στο Ιράν και από το πώς θα διαμορφωθεί η επόμενη ημέρα στη χώρα. Όπως ανέφερε, η πορεία της κατάστασης θα κριθεί από το εάν θα υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση της βίας ή αν θα διαμορφωθεί ένα νέο πολιτικό πλαίσιο μετά τις εξελίξεις στην περιοχή.
