Ρένα Παυλάκη
Στη νέα διάσταση που παίρνει η συζήτηση περί της φέρουσας ικανότητας των νησιών μέσα από τις πρωτοβουλίες της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, αναφέρθηκε διεξοδικά στην εκπομπή «Πρωινό Xpress» της Ρένας Παυλάκη ο Παναγιώτης Βουλέλης, διδάκτωρ πολεοδόμος, ο οποίος ήταν και ο εισηγητής του θέματος στην χθεσινή συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου.
Στο ερώτημα τι είναι τελικά η φέρουσα ικανότητα, έναν όρο που χρησιμοποιείται συχνά χωρίς ακρίβεια, ο κ. Βουλέλης εξήγησε πως πρόκειται για «την αντοχή ενός τόπου στις ανθρωπογενείς πιέσεις». Δεν είναι μια περιβαλλοντική έννοια μόνο, αλλά ένας τριπλός άξονας – περιβάλλον, κοινωνία, οικονομία – που αποτυπώνει αν ένα νησί αναπτύσσεται με τρόπο που επιτρέπει στους μόνιμους κατοίκους να ζουν αξιοπρεπώς, να εργάζονται, να έχουν πρόσβαση σε νερό, υγεία, χώρους πρασίνου και σωστή διαχείριση αποβλήτων.
Ο κ. Βουλέλης εξήρε την πρωτοβουλία της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου να προχωρήσει σε κάτι που δεν έχει προηγούμενο, την σύσταση Διεύθυνσης Φέρουσας Ικανότητας, στον νέο Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας της.
«Ο Περιφερειάρχης κ. Χατζημάρκος ζήτησε από την πρώτη στιγμή δεδομένα. Πραγματικά, επιστημονικά δεδομένα. Όποιος το ζητά αυτό, ζητά την αλήθεια. Χωρίς δεδομένα, δεν κάνεις πολιτική. Τα δεδομένα δίνουν την αλήθεια», σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Βουλέλης.
Ο ίδιος αναφέρθηκε και την πρόθεση της Περιφερειακής Αρχής, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Περιφερειάρχη στη χθεσινή συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, για τη θεσμοθέτηση μιας ετήσιας δημόσιας Έκθεσης, η οποία θα καταγράφει όλους τους κρίσιμους δείκτες των νησιών, κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντικούς, ενώ θα παρουσιάζει και τις μεταβολές από έτος σε έτος.
Πρόκειται για μια πρακτική που συναντάται σε προηγμένα συστήματα διαχείρισης, και σύμφωνα με τον κ. Βουλέλη, θα αποτελέσει έναν πολύτιμο οδηγό χάραξης πολιτικής για Περιφέρεια και Δήμους.
Ο ίδιος προτείνει και τη δημιουργία ενός θεματικού τόμου–χάρτη για κάθε νησί, που θα αποτυπώνει χαρτογραφικά την εξέλιξη της δόμησης, της γης και της ταυτότητας του νησιού μέσα στον χρόνο.
Ο κ. Βουλέλης είπε ότι η Ελλάδα όχι μόνο δεν άργησε να «ανακαλύψει» τη φέρουσα ικανότητα, αλλά αντιθέτως είναι πολύ μπροστά σε σχέση με τη διεθνή πρακτική σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου. Όπως εξήγησε, με βάση υπουργική απόφαση του Απριλίου 2024, για πρώτη φορά η χώρα έχει ενιαία, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία εκτίμησης της φέρουσας ικανότητας.
Αυτό σημαίνει ότι οι νέες πολεοδομικές μελέτες των νησιών (ΤΠΣ και ΕΠΣ) υποχρεωτικά περιλαμβάνουν εκθέσεις φέρουσας ικανότητας, ενώ στο Νότιο Αιγαίο οι μελέτες αυτές βρίσκονται ήδη σε πλήρη εξέλιξη. Παράλληλα προχωρούν μελέτες για ζώνες παραγωγικών δραστηριοτήτων, εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων και άλλες κρίσιμες χωροθετήσεις. Με άλλα λόγια, για πρώτη φορά τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου αποκτούν μια ολοκληρωμένη, θεσμική “ασπίδα” βιωσιμότητας.
Ο δρ. Βουλέλης υπογράμμισε ότι η φέρουσα ικανότητα δεν είναι εργαλείο απαγορεύσεων, είναι αναπτυξιακό εργαλείο, όχι ανασταλτικός μηχανισμός.
«Δεν μιλάμε για κλείσιμο νησιών. Μιλάμε για εντοπισμό προβλημάτων και έξυπνη διαχείριση», είπε χαρακτηριστικά και εξήγησε: «Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι μια ισορροπία ανάμεσα στην οικονομία, στην κοινωνία και στους περιβάλλον. Πολλές φορές υπάρχουν κάποιες φωνές, να σταματήσει ο τουρισμός. Μετά τι; Αυτή είναι η απάντησή μου. Χρειαζόμαστε μια ισορροπία. Εγώ δεν είμαι φανατικός των όρων του κορεσμού, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν υπάρχουν κορεσμοί. Δεν μπορείς να πεις ένα νησί είναι τελείως κορεσμένο, άρα το κλείνουμε και φεύγουμε. Όχι. Ένα νησί εμφανίζει κορεσμούς, εμφανίζει προβλήματα και στις υποδομές του, αλλά και στην ίδια τη λειτουργία του, ειδικά την καλοκαιρινή περίοδο. Άρα τι πρέπει να κάνουμε; Θα πρέπει να δούμε πολιτικές και δράσεις».
Κομβικά σημεία που αναδείχθηκαν από τη συζήτηση είναι τα εξής:
- Ο τουρισμός δεν πρέπει να δαιμονοποιείται, αλλά να εντάσσεται «στην κλίμακα και μορφολογία κάθε νησιού».
- Οι λύσεις για την αιχμή του καλοκαιριού περιλαμβάνουν επέκταση της τουριστικής περιόδου, αγροτουρισμό, ψηφιακούς νομάδες.
- Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί η προσβασιμότητα στην κατοικία για εκπαιδευτικούς και μόνιμους εργαζόμενους, όπου απαιτούνται παρεμβάσεις – κάτι που οι νέες πολεοδομικές μελέτες μπορούν πλέον να προβλέπουν.
- Η προστασία της αγροτικής γης και η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα πρέπει να είναι κεντρικός στόχος.
Σε αντίθεση με την αίσθηση που συχνά επικρατεί στον δημόσιο διάλογο, ο δρ. Βουλέλης εξήγησε ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου. Η χώρα έχει πλέον ενιαία μεθοδολογία φέρουσας ικανότητας, έχει ισχυρή νομολογία από το ΣτΕ, έχει Εθνικό Κλιματικό Νόμο και συμμετοχή 85 πόλεων σε αποστολές κλιματικής ουδετερότητας και για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, ολοκληρώνονται πολεοδομικά σχέδια για όλα τα νησιά, με χρηματοδότηση Ταμείου Ανάκαμψης.
Όπως τόνισε, «εφόσον εγκριθούν οι μελέτες, η Ελλάδα θα βρεθεί σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο χωρικού σχεδιασμού».
Ακούστε εδώ τη συζήτηση:
