Νατάσα Παμπρή
Το ζήτημα της βιωσιμότητας των Ελληνικών Ταχυδρομείων ( ΕΛΤΑ) στις τοπικές κοινωνίες έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια ως ένα από τα πλέον οξυμένα προβλήματα της ελληνικής περιφέρειας – ορεινής και νησιωτικής.
- Γράφει η πολιτικός επιστήμων και διεθνολόγος Ελευθερία Φτακλάκη
Η απόφαση για το κλείσιμο πάνω απο 200 υποκαταστήματα στην ελληνική επαρχία- που βασίστηκε αποκλειστικά σε οικονομικά κριτήρια, χωρίς επαρκή διαβούλευση με τις τοπικές αρχές ούτε εκτίμηση των επιπτώσεων στις ευάλωτες ομάδες και τις παραμεθόριες περιοχές, αφενός δημιούργησε και δικαίως κοινωνική δυσαρέσκεια με τις εσπευσμένες αποφάσεις, την έλλειψη καλής ενημέρωσης της σταδιακής μετάβασης και τον ανεπαρκή διάλογο με τους οργανωμένους φορείς, και αφετέρου άνοιξε τον δρόμο στην αντιπολίτευση να καπηλευτεί το πρόβλημα, προβάλλοντάς το ως απόδειξη κρατικής αδιαφορίας για την κοινωνική συνοχή και τον αποκλεισμό της υπαίθρου από βασικές υπηρεσίες, συχνά αγνοώντας τις πολύπλοκες δημοσιονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα.
Το αποτέλεσμα, μια διάχυτη αίσθηση αδικίας και κλιμάκωσης των αντιδράσεων αντί συναινετικών λύσεων με κοινωνικό πρόσημο.
Σαφώς, τίποτα δεν είναι άσπρο- μαύρο στην πολιτική και ως εκ τούτου είναι σημαντικό να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για την ίδρυση και λειτουργία των ΕΛΤΑ προκειμένου να εξάγουμε συμπεράσματα με νηφαλιότητα και ορθολογισμό.
Ιστορική αφετηρία: Το όραμα του Καποδίστρια
Το ιστορικό πλαίσιο λειτουργίας των Ελληνικών Ταχυδρομείων ξεκινά το 1828, όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας ως πρώτος Κυβερνήτης της ελεύθερης Ελλάδας θεσμοθετεί την ταχυδρομική υπηρεσία με στόχο την ενοποίηση και λειτουργική διασύνδεση της δημόσιας διοίκησης και των πολιτών, ακόμα στις πιο απομακρυσμένες γωνιές της χώρας. Η ίδρυση του Γενικού Ταχυδρομείου αποτέλεσε μια εμβληματική τομή στη νεότερη ελληνική ιστορία, γιατί απάντησε στην ανάγκη άμεσης επικοινωνίας μεταξύ Κυβέρνησης και Επικράτειας και εγκαινίασε μια νέα διοικητική κουλτούρα, όπου η ανταπόκριση και η συμμετοχή των πολιτών στην εθνική προσπάθεια γινόταν πραγματικότητα. Ο Καποδίστριας επέλεξε στρατηγικά σημεία όπως το Άργος, η Τριπολιτσά, η Επίδαυρος, η Αίγινα και η Σύρος, θέτοντας τις βάσεις για την επέκταση του ταχυδρομικού δικτύου στην ηπειρωτική, ορεινή και νησιωτική Ελλάδα.
Ορεινή και παραμεθόριος νησιωτική Ελλάδα: Παράδοση και προκλήσεις
Οι ημιορεινές και παραμεθόριες περιοχές, καθώς και τα νησιά, σφράγισαν διαχρονικά την εικόνα του ελληνικού ταχυδρόμου: εκείνος ήταν ο σύνδεσμος ζωής για ανθρώπους που ζούσαν απομονωμένοι στα σύνορα ή στη νησιωτική επικράτεια, μεταφέροντας όχι μόνον αλληλογραφία αλλά και ειδήσεις, μηνύματα και ελπίδες. Η λειτουργία των Ελληνικών Ταχυδρομείων έγινε βασικός μοχλός συνοχής και ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε εποχές δύσκολες, όπου μόνο η υποδομή επικοινωνίας εξασφάλιζε την επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.
Εκσυγχρονισμός: Η νέα εποχή της ελληνικής ταχυδρομικής υπηρεσίας
Από το 2008 , τα ΕΛΤΑ λειτουργούν σε καθεστώς ελεύθερου ανταγωνισμού χωρίς κρατική επιδότηση – χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από το δικό τους έργο και έσοδα . Με νόμο του 2018, το σύνολο των μετοχών της εταιρείας κυριότητας του ελληνικού δημοσίου μεταβιβάστηκε στην Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (Υπερταμείο), που έχει την εποπτεία του οργανισμού
Η εταιρία εφαρμόζει ιδιωτικοοικονομικά πρότυπα λειτουργίας, με στόχο την ευελιξία και εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών της, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο και το μοντέλο του Υπερταμείου. Στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού τα τελευταία χρόνια η διοίκηση προέβη σε ενέργειες όπως η εφαρμογή εθελουσίας εξόδου με στόχο τη μείωση προσωπικού, την εισαγωγή νέων συλλογικών συμβάσεων, τη ψηφιοποίηση των συστημάτων και τη στροφή σε σύγχρονα ταχυμεταφορικά προϊόντα, μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις με στόχο την ισορροπία της καθολικής υπηρεσίας με τις απαιτήσεις της αγοράς. Παράλληλα, επιτεύχθηκαν σημαντικές αλλαγές στη δομή του δικτύου, με αναδιάρθρωση καταστημάτων και προσαρμογή του επιχειρησιακού μοντέλου, ενώ η πορεία εκσυγχρονισμού συνεχίζεται με ενεργό διάλογο και συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες. Όμως, με βάση τα οικονομικά στοιχεία , η λειτουργία των ΕΛΤΑ δεν είναι βιώσιμη και αποτελεί ζημιογόνο εταιρεία για το κράτος.
Σήμερα, η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού των ΕΛΤΑ αναδεικνύεται ως μια στρατηγική επιλογή για τη βιωσιμότητα και την ενίσχυση της δημόσιας παρουσίας σε κάθε απομακρυσμένη κοινότητα με καινοτόμες λύσεις που συνδυάζουν οικονομική αποτελεσματικότητα και κοινωνική δικαιοσύνη με γνώμονα την εξυπηρέτηση των πολιτών!
Οικονομική κατάσταση των ΕΛΤΑ:
Τα οικονομικά στοιχεία που δημοσιοποίησε η διοίκηση των ΕΛΤΑ και οδήγησαν στην απόφαση για το κλείσιμο των υποκαταστημάτων στην επαρχία, αποτυπώνουν το χρόνιο πρόβλημα βιωσιμότητας του οργανισμού:
- Η φυσική παρουσία των καταστημάτων συμβάλλει πλέον σε λιγότερο από το 10% των συνολικών εσόδων, ενώ απορροφά το 45-50% του συνολικού λειτουργικού κόστους, δεσμεύοντας κεφάλαια που θα μπορούσαν να επενδυθούν αλλού και περιορίζοντας τις δυνατότητες ανάπτυξης σε ανταγωνιστικές δραστηριότητες όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι ταχυμεταφορές.
- Παράλληλα, μεγάλο ποσοστό των καταστημάτων παρουσιάζει ετήσιες ζημιές που συχνά υπερβαίνουν τις 150.000 ευρώ, γεγονός που τα καθιστά μη βιώσιμα σε βάθος χρόνου. Τα ΕΛΤΑ καταγράφουν ζημιές για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, και η εθνική τους χρηματοδότηση πλέον απαγορεύεται βάσει ευρωπαϊκών κανόνων ενίσχυσης στον ανταγωνισμό.
- Σε μια προσπάθεια στήριξης βιωσιμότητας, το τελευταίο διάστημα πραγματοποιήθηκε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου άνω των 250 εκατ. ευρώ, εντούτοις τα βασικά δομικά προβλήματα παρέμειναν και οι συσσωρευμένες ζημιές διατηρούνται
Προτάσεις βιωσιμότητας και λειτουργίας:
Με σταθερό προσανατολισμό σε μια υπεύθυνη πολιτική σταση, καταθέτω τις σκέψεις μου όχι με γνώμονα τη δημαγωγία ή την ανάγκη να γίνω αρεστή, αλλά με τη βαθιά πεποίθηση ότι είναι πολιτικό μας χρέος να συνδιαμορφώνουμε την ατζέντα – και όχι να την ακολουθούμε με παρωπίδες . Να γινόμαστε οι δημιουργικές δυνάμεις που οδηγούν την πολιτική προς τα εμπρός:
1.Επανεξέταση της απόφασης για το κλείσιμο υποκαταστημάτων στις ορεινές, νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές . Οι αποφάσεις για τις συγχωνεύσεις και τη λειτουργία των υβριδικών σημείων εξυπηρέτησης να μη βασιστούν μόνο σε τεχνοοικονομικές μελέτες αλλά να λάβουν υπόψη τα κοινωνικά- γεωγραφικά κριτήρια.
2.Κινητές μονάδες και τοπικοί πράκτορες: Για σημεία με μικρή εμπορική δραστηριότητα, να ενισχυθούν οι κινητές μονάδες ταχυδρομικών υπηρεσιών, τοπικοί πράκτορες ή διανομή κατ’ οίκον, ώστε να διασφαλίζεται η προσβασιμότητα ακόμη και χωρίς φυσικό κατάστημα. Να εκσυγχρονιστεί ο θεσμός του ταχυδρόμου, και να υπάρξει μέριμνα για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας .
3.Στήριξη ειδικών ομάδων: Ειδική πρόνοια για τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία, τις τοπικές μικρές επιχειρήσεις και τους κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών μέσω προσαρμοσμένων υπηρεσιών και προσλήψεων μόνιμου προσωπικού.
4.Ενίσχυση ψηφιακών και ταχυμεταφορικών υποδομών: Επενδύσεις σε ψηφιακά εργαλεία, ηλεκτρονικές θυρίδες και υπηρεσίες logistics (δεμάτων και επιχειρήσεων) για συνολική στήριξη της τοπικής επιχειρηματικότητας και εξυπηρέτηση σύγχρονων αναγκών.
5.Δημοκρατική διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες: Η έναρξη ουσιαστικής συζήτησης με δήμους, περιφερειακές αρχές και εκπροσώπους των πολιτών, ώστε οι κρατικές αποφάσεις να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες της κάθε περιοχής. Σημαντικό ο ρόλο σε αυτή την νέα μετάβαση η εμπλοκή των τοπικών κοινοτήτων.
Προς μια υπεύθυνη μετάβαση:
Στην πολιτική δεν υπάρχουν αδιέξοδα και οι αποφάσεις δεν είναι ποτέ τελεσίδικες– κάθε μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία μπορεί να βελτιωθεί, αρκεί να υπάρξει πραγματική διάθεση για δημόσιο διάλογο, συναινέσεις και κοινή προσπάθεια.
Η πρόσφατη εμπειρία γύρω από τα καταστήματα των ΕΛΤΑ απέδειξε πως οι αντιδράσεις και τα γρήγορα αντανακλαστικά της κυβέρνησης οδηγούν στην αναγκαιότητα για αναθεώρηση εξαγγελιών και δημιουργική αναζήτηση κοινωνικά αποδεκτών λύσεων. Μέσα από τη συνεργασία κράτους και τοπικής κοινωνίας, τον σεβασμό στη διαβούλευση και στη σταδιακή προσαρμογή των επιλογών, μπορεί να διασφαλιστεί η λειτουργικότητα και ο κοινωνικός ρόλος των Ελληνικών Ταχυδρομείων, με γνώμονα τη διαρκή βελτίωση και την εθνική συνοχή.
Εν κατακλείδι, ο δημόσιος λόγος μας χρειάζεται λιγότερη πόλωση και περισσότερη ειλικρινή διάθεση για συνεννόηση — δημιουργική, καινοτόμο, προσανατολισμένη στη λύση των προβλημάτων. Οι πολίτες δεν περιμένουν αντιπαραθέσεις, αλλά απτά αποτελέσματα. Πολιτική με ενσυναίσθηση και αλληλεγγύη, με γνώμονα πάντα το δημόσιο συμφέρον — αυτή είναι η μοναδική πολιτική που αξίζει να υπηρετούμε. Ήρθε η ώρα να μπει τέλος στη δημαγωγία και στον λαϊκισμό. Όλοι οφείλουμε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας σε αυτή τη δύσκολη αλλά αναγκαία διαδρομή.
